इतिहास र पृथ्वीनारायण शाह

Pritivi Narayan Shah

पृथ्वीनारायण शाहको नायकत्वमा भएको नेपाल एकीकरणका विषयमा अतिवादी र अन्धवादी मूल्याङ्कन गरिएको पाइन्छ । क्रिश्चियन पादरीलाई नेपालबाट कुटनैतिक तरिकाले निष्कासन गरिदिएको झोंकमा पृथ्वीनारायण शाह र उनले गरेको एकीकरणका समयमा नभएका ज्यादतीको पनि चर्चा गरिएको देखिन्छ ।

एकीकरणका समयमा सयभन्दा बढी स्थानमा लडाइँ भएको पाइन्छ तर अन्त कतै नभएको निर्मम सामूहिक अङ्गभङ्ग कीर्तिपुर एकीकरणमा भएको अतिवादी व्याख्या गरिएको इतिहासविद्को भनाइ रहेको छ ।

विशेष गरेर अङ्ग्रेज लेखकले परस्पर बाझिने असत्य अतथ्य मूल्याङ्कन गरेका छन् । पादरी जोसेप्पीले लण्डनबाट प्रकाशित हुने कृतिमा कीर्तिपूरमा एकीकरणका क्रममा बाँसुरी बजाउने बाहेक सब जनताको नाक मुख काटेर भीषण नरसंहार गरेको चर्चा गरेको पाइन्छ । उनले त कीर्तिपुरलाई शाहले नकटापुर नाम राखेको कुरा समेत बताएका छन् ।

कप्तान कर्कपेटि्रकले लडाइँमा समातिएका पुरुष जति सबैको नाक काटिदिएको उल्लेख गरेका छन् कुनै एक व्यक्तिले अङ्ग्रेजी रेजिमेन्ट हग्सनलाई लेखेको पत्रमा कीर्तिपुरका पराधीन जनताको बाह्र धार्नी भन्दा बढी नाक काटेको रिपोर्ट दिएको देखिन्छ ।

खरिदार बुद्धिमान सिंहले १७ धार्नी एक सेर नाक काटेको बताएका छन् । तर, शत्रु भए पनि वीरको कदर गर्ने स्वभावका शाहले चौकोटका वीर महेन्द्र रायका परिवारलाई भत्ता दिएको देखिन्छ । तर, एकीकरण महाअभियानका विरोधीलाई शाहले निर्ममतापूर्वक दमन गरेको पाइन्छ ।

ललिताबल्लभको लेख अनुसार आत्मसमर्पण गरेपछि पनि कीर्तिपुरे सिपाहीले गोर्खाली लडाकालाई झुक्याएर मारेको हुँदा ती काँतरलाई मार्नु उचित नठानी तिनलाई निरुत्साहित पार्न त्यसबेला पोइल जाने नारीका नाक काटेझैँ गरी नाकका टुप्पाका नथुनी काटेर कुरुप गराएको कुराको अतिवादी व्याख्या कर्कप्याटि्रकले गरेको बताइन्छ । यस्ता नकटाको संख्या १५, २० जनता भन्दा धेरै नभएको उल्लेख गरिएको छ ।

इतिहासविद् ज्ञानमणि नेपालले पनि ललिताबल्लभको तात्कालिक लेखाइअनुसार केही व्यक्तिलाई नाक काटेर बिरुप बनाइएको कुरामा सहमति जनाएका छन् । तर जोसेप्पी जस्ता केही अतिवादीले भने अतिशयोक्तिपूर्वक कीर्तिपुर युद्धको चर्चा गरेको र पृथ्वीनारायणको दुर्नाम गर्ने दुस्साहस गरेको इतिहासकार बताउँछन् । एक त छापाको अक्षरको प्रभाव त्यसमाथि पनि फिरङ्गीले लेखेको इतिहास भनेपछि नेपाल एकीकरणका विरोधी भावनालाई भड्काउन त्यसले ठूलै मलजल गरेको अनुभव हुन्छ Source: http://www.onlinekhabar.com/2015/01/2, प्रा.डा.बद्रीविशाल पोखरेल,20710927