पैसाको सन्दर्भमा भौतिक शास्त्रिय र मनोवैज्ञानिक दृष्टिकोण

"पैसा"को विषयमा विश्वका चर्चित लेखक मोर्गन हाउसेलले आफ्नो पुस्तक "The Psychology of Money" मा गजबको दृष्टिकोण प्रस्तुत् गरेका छन् । उनले पैसालाई भौतिक शास्त्रका नियम र सिद्धान्तहरूसंग धेरै मिल्दोजुल्दो र मनोविज्ञानका भावना र मनोवृत्ति भन्दा बढी नभएको भनेका छन् । म भौतिक शास्त्र र मनोविज्ञानका विद्यार्थीको नाताले मोर्गनका यी भनाईहरूलाई बुझ्ने प्रयासमा धेरै अध्यनन, चिन्तन र मनन गरें । त्यस आधारमा एउटा रोचक र विचारणीय दृष्टिकोण बनाउन सफल भएँ । त्यसलाई यहाँ पस्कन जमर्को गरेको छु :-

हो, पैसा भौतिक शास्त्रका नियम र सिद्धान्तहरूसँग धेरै मिल्दोजुल्दो छ, किनकि यसले वस्तुगत तरिकाले काम गर्दछ। पैसा गणना गर्न, मापन गर्न, र ठोस रूपमा बुझ्न सकिन्छ, जस्तै भौतिक तत्वहरू।

पैसा धेरै हदसम्म ठोस र गणनायोग्य तरिकाले काम गर्छ। भौतिक शास्त्र जस्तै, पैसा पनि निश्चित नियमहरूमा आधारित छ जसले यसको मूल्य, आदानप्रदान, र संचित प्रक्रियाहरूलाई निर्धारण गर्दछ।

यहाँ केहि सादृश्यहरू छन्: 1.#संरक्षणको नियम (Conservation of Energy): भौतिक शास्त्रमा ऊर्जा संरक्षणको सिद्धान्त अनुसार ऊर्जा नष्ट हुँदैन, केवल रूप परिवर्तन हुन्छ। त्यस्तै, पैसाको अर्थ व्यवस्थामा पनि पैसा नष्ट हुँदैन, यो एक रूपबाट अर्को रूपमा रुपान्तरण हुन्छ, जस्तै बचत, निवेश, वा खर्च।

2. #संतुलनका नियम (Equilibrium): भौतिक शास्त्रमा समानता र सन्तुलनको अवस्थालाई महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। पैसाको अर्थ व्यवस्थामा पनि माग र आपूर्तिको सन्तुलन महत्त्वपूर्ण छ, जसले मूल्य निर्धारण र बजार स्थिरता कायम राख्छ।

3. #गतिको नियम (Motion): भौतिक शास्त्रमा न्यूटनको गतिका नियमहरू पदार्थहरूको गति र बलको सम्बन्धलाई व्याख्या गर्छन्। पैसाको सन्दर्भमा पनि पैसा प्रवाह (cash flow)को गति अर्थतन्त्रमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ, जसले आर्थिक गतिविधिलाई गति दिन्छ।

4. #प्रतिक्रिया (Reaction): प्रत्येक क्रियाको बराबर र विपरित प्रतिक्रिया हुन्छ भन्ने सिद्धान्त भौतिक शास्त्रमा लागू हुन्छ। त्यस्तै, अर्थ व्यवस्थामा पनि प्रत्येक आर्थिक क्रियाको प्रतिक्रिया हुन्छ, जस्तै वित्तीय नीतिहरूको प्रभाव र बजारका प्रतिक्रिया।

यद्यपि पैसा भौतिक शास्त्रसँग धेरै समानता राख्छ, यसमा मानिसका भावना र मनोवृत्तिको प्रभाव पनि पर्छ, जसले यसलाई थप जटिल बनाउँछ। पैसाले मानिसको व्यवहार, सोचाइ, र समाजिक अन्तरक्रियामा गहिरो प्रभाव पार्छ।

#मनोविज्ञानको दृष्टिकोणले पैसाको प्रभाव र यसले ल्याउने भावनाहरू र सम्बन्धहरू धेरै जटिल र गुणात्मक छन्। पैसाले निम्न कुरामा प्रभाव पार्न सक्छ:

1. #भावनात्मक प्रभाव: पैसा मानिसको आत्म-सम्मान, सुरक्षा, र खुशीमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

2. #सम्बन्धहरूमा प्रभाव: पैसाका कारण सम्बन्धमा तनाव वा सामञ्जस्य उत्पन्न हुन सक्छ। यो सम्बन्धहरूलाई बलियो बनाउने वा बिगार्ने कारक हुन सक्छ।

3. #प्रेरणा र मनोवृत्ति: पैसा मानिसको लक्ष, महत्त्वाकांक्षा, र परिश्रमलाई प्रेरित गर्न सक्छ।

4. #समाजमा स्थान: पैसाले मानिसको सामाजिक स्थिति र सम्मानलाई निर्धारण गर्न सक्छ।

#निस्कर्ष :

पैसाको महत्वलाई मात्र भौतिक सम्पत्तिको रूपमा होइन, तर मानिसका भावना, प्रेरणा, र सम्बन्धको दृष्टिले पनि हेर्नु आवश्यक छ। यसले हामीलाई पैसाको पूर्ण प्रभावलाई बुझ्न मद्दत गर्दछ।