मधेस केन्द्रित दलहरुले मंसिर ४ नजिकिदै गर्दा आफूहरूलाई अर्को संविधानसभामा दरिलो उपस्थिति गराउन विभिन्न प्रयास थालेका छन् । चुनावका लागि पहिले पार्टी एकिकरणको बहस थालेका उनीहरुले त्यसपछि गठबन्धन वा एलायन्स, अहिले मोर्चाबन्दीमा जुटेका छन् । हुनत, मधेस केन्द्रित दलहरुमा मोर्चाबन्दी गर्ने विषय नौलौ चाही होइन । यसअघि दोस्रो मधेस आन्दोलनताका मधेसी जनअधिकार फोरम नेपाल, तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी र सद्भावना पार्टीबीच मोर्चाबन्दी भई आठ बूँदे सहमति भएकै हो । तर, संविधानसभाको चुनाव ताका उक्त मोर्चा छिन्नभिन्न बन्न पुग्यो । मोर्चामा सहभागि दलहरुले त्यसपछिको भएको चुनावमा एक्लै–एक्लै लडे । सरकार बनाउने बेला फेरी मधेस केन्द्रित दलहरुबीच हिमछिम बढ्ेर मोर्चाबन्दी भयो । सत्ता केन्द्रित केही नेताहरुको कारण मधेसी दलहरुमा त्यसपछि विभाजन शुरु भयो ।


मधेसमा मोर्चाबन्दी संकटमा
-दिनेश यादव 
मधेस केन्द्रित दलहरुले मंसिर ४ नजिकिदै गर्दा आफूहरूलाई अर्को संविधानसभामा दरिलो उपस्थिति गराउन विभिन्न प्रयास थालेका छन् । चुनावका लागि पहिले पार्टी एकिकरणको बहस थालेका उनीहरुले त्यसपछि गठबन्धन वा एलायन्स, अहिले मोर्चाबन्दीमा जुटेका छन् । हुनत, मधेस केन्द्रित दलहरुमा मोर्चाबन्दी गर्ने विषय नौलौ चाही होइन । यसअघि दोस्रो मधेस आन्दोलनताका मधेसी जनअधिकार फोरम नेपाल, तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी र सद्भावना पार्टीबीच मोर्चाबन्दी भई आठ बूँदे सहमति भएकै हो । तर, संविधानसभाको चुनाव ताका उक्त मोर्चा छिन्नभिन्न बन्न पुग्यो । मोर्चामा सहभागि दलहरुले त्यसपछिको भएको चुनावमा एक्लै–एक्लै लडे । सरकार बनाउने बेला फेरी मधेस केन्द्रित दलहरुबीच हिमछिम बढ्ेर मोर्चाबन्दी भयो । सत्ता केन्द्रित केही नेताहरुको कारण मधेसी दलहरुमा त्यसपछि विभाजन शुरु भयो । सद्भावना पहिलेदेखि नै विभाजन भइरहेको अवस्थामा फोरम नेपालमा त्यो शृंखला शुरु भयो । पार्टीमा व्यक्तिगत टकरावका कारण नेताहरुले आ–आफ्नै नेतृत्वमा दल गठन गर्दै नयाँ मोर्चाबन्दीमा जुटे । पहिले पनि सरकारमा पटक–पटक बसेका केही मधेसी नेताहरु यस प्रकारको मोर्चामा बढी सक्रिय रहे । खासगरि विजयकुमार गच्छदारको नेतृत्वमा फोरम नेपाल फुटाएर बनेको लोकतान्त्रिक फोरम, महन्थ ठाकुरको तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी र राजेन्द्र महतो नेतृत्वमा सद्भावना पार्टीबीच एउटा मोर्चा बन्यो । ठाकुरको पार्टी पुष्पकमल दाहालको नेतृत्वमा रहेको सरकारमा गएन । तर त्यसपछि बनेको प्रत्येक सरकारमा उक्त पार्टीको सहभागीता रहयो । सरकार बन्ने र भत्किने खेलसंगै मधेसी दलहरुमा मन्त्री बन्ने महात्वाकांक्षी नेताहरु एकपछि अर्को गर्दै निस्किए । त्यसैक्रममा तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी नेपाल, गणतान्त्रिक फोरम बन्न पुग्यो । यी दुई पार्टीहरुसहित पहिलेको तीन गरी पाँच दलिय मोर्चाको निर्माण भयो , नाम दिइयो संयुक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चा । तर, उक्त मोर्चाबाट अनिलकुमार झा नेतृत्वका संघिय सद्भावना पार्टी, रामनरेश राय नेतृत्वको राष्ट्रिय सद्भावना पार्टी, राष्ट्रिय मधेसी समाजवादी पार्टीलगायतका विभाजन भई बनेका दलहरु उक्त मोर्चामा अटेनन् । संयुक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चाका नेताहरुले फोरम नेपालसहितका दलहरुसंग त अछुतकै व्यवहार गरेको आरोप समेत केहीले लगाए । कारण थियो , पहिले एउटै दल र विभाजनपछि सबै आ–आफ्नै नेतृत्वमा बनाएको दलका अध्यक्ष बनेर नेताको हैसियत प्राप्त गर्नु । त्यसपछि शुरु भएको राजनीतिक धु्रवीकरणले मधेस केन्द्रित दलहरुबीच फेरी मोर्चाबन्दी शुरु भयो । सत्ता पक्ष मधेसी दलहरुले एमाओवादीसंग एउटा मोर्चा बनायो भने सत्ता बाहिर रहेका मधेसी दलहरु र अन्य साना दलसहित सातसंग मिलेर मोर्चाबन्दी ग¥योे, नाम दिइयो संघीय लोकतान्त्रिक मोर्चा ।  
पछिल्लो समय फेरी मोर्चाबन्दीकै लागि दौडधुप नेताहरुले गर्न थालेका छन् । मधेसी जनअधिकार फोरम गणतान्त्रिक, तराई मधेस लोकतान्त्रिक सद्भावना पार्टी, संघीय सद्भावना पार्टी र राष्ट्रिय मधेस समाजवादी पार्टीले चुनावी मोर्चाबन्दीका लागिका प्रयास गरिहेको छ । यसअघि चुनावकेन्द्रित भई लोकतान्त्रिक फोरम र तमलोपाबीच मोर्चाबन्दीका लागि टोली गठन भई व्यापक छलफल भई सहमतिको विन्दू खोज्ने प्रयास थालिएको थियो , त्यो अझै जारी छ । त्यसैबीच, एमाओवादीसंग फोरम नेपालले चुनावी मोर्चा बनाउने समाचार छापामा आयो । हुनत यो मोर्चा विषयमा फोरम नेपालका नेताहरुले खासै प्रतिक्रिया दिएका छैनन् । पार्टीका एक नेताले भने, ‘चुनावमा हाम्रो पहिलो प्राथमिकता मधेस केन्द्रित दल नै भएकाले गैर–मधेसवादीसंग तत्काल मोर्चाबारे सोचेका छैनौ । ’ फोरम गणतान्त्रिक र तराई मधेस लोकतान्त्रिक सद्भावना पार्टीले पाँच दलिय मोर्चा छाडेपछि राजेन्द्र महतो नेतृत्वको पार्टी उपेन्द्र यादवको नेतृत्वसंग मोर्चा बनाउन समिति गठन गरिसकेको छ । यता राजेन्द्र महतो पनि उपेन्द्रसंग मोर्चा बनाउने प्रयास थालेको छ । यी त भए चुनावमा सहभागी हुने र राजनीतिक मुलधारमा रहेका मधेस केन्द्रित दलहरुबीचको मोर्चाबन्दीका कुरा । चुनाव वहिष्कारको अभियानमा लागेका सशस्त्र समूहहरुबीचमा पनि मोर्चाबन्दी भएको समाचार आइरहेको छ । सशस्त्र समूहमध्ये जयकृष्ण गोइत नेतृत्वको अखिल तराई मुक्ति मोर्चा र ज्वालासिंह नेतृत्वको जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चाबीच एउटा मोर्चाबन्दी र राजन मुक्ति, राजन प्रताप, मुकेश चौधरीलगायतका नेतृत्वमा रहेको सशस्त्र समूहको अर्को मोर्चाबन्दी भएको मिडियामा आइसकेको छ । जयप्रकाश प्रसाद गुप्तापनि केही युवाहरुलाई आफ्नो साथमा लिएर मोर्चाबन्दी गर्दै हिडेका छन् । यसरी मधेसमा अहिले दल र समूहहरुबीच मोर्चाबन्दी हुने एउटा शृंखला नै शुरु भएको छ ।
तराई–मधेसमा जारी मोर्चाबन्दीको प्रयासबारे राष्ट्रिय मधेस समाजवादी पार्टीका प्रवक्ता इजहार हक मिकरानीले आफूहरु सार्थक मोर्चाको पक्षमा रहेको बताए । उनले मधेस र मधेसीको हकअधिकारका लागि मोर्चाबन्दी भई त्यस क्षेत्रबाट बढी भन्दा बढी प्रतिनिधि चयन भएर आउनु सकारात्मक कुरा भएको जनाए । ‘तर हामी पहिले जस्तो स्वार्थ र सत्ता केन्द्रित मोर्चाबन्दीको पक्षमा छैनौ । समान विचार र सिद्धान्त बोकेकाहरुसंग सहकार्य गर्दै हामी अगाडि बढ्ने मनस्थितिमा छौ ’ उनले भने, ‘ अहिले मधेसी दलहरुमा दुईटा मोर्चाहरु प्रमुख रुपमा देखिएका छन् । एउटा परम्परावादी मोर्चा र अर्को नयाँ शक्तिहरुबीचको मोर्चा । विजयकुमार गच्छदार, महन्थ ठाकुरलगायतको नेतृत्वमा रहेको दल परम्परावादी हुन भने हामीसहितका महेन्द्रराय यादव, अनिलकुमार झा, राजकिशोर यादव सम्मिलित दलहरुको मोर्चा नयाँ शक्ति । उपेन्द्र यादव नेतृत्वको दलसंगको एलायन्समा त हाम्रो पहिले देखिनै रहेकाले उनीसंग पनि चुनावी मोर्चाबन्दीका लागि हामीले बाटो खुला रोखका छौ ।’
मधेसी जनअधिकार फोरम नेपालका प्रवक्ता रत्नेश्वरलाल कायस्थले पनि मधेसी दलहरुबीच चुनावी मोर्चाबन्दीलाई सकारात्मक देखिएका छन् । उनले मोर्चाबन्दीको पक्षपाति आफूहरु धेरै पहिलेदेखिनै रहँदै आएको बताए । ‘हाम्रो पार्टीको केन्द्रिय समितिले विभिन्न दलहरुसंग चुनावी मोर्चाबन्दी गर्न वरिष्ठ नेता भरतविमल यादवको नेतृत्वमा टोली नै गठन गरिसकेको छ । तर हामीसंग वार्तामा रहेका केही दलहरु दोहोरो चरित्र समेत देखाइरहेका छन् ’ कायस्थले भने, ‘ हाम्रो पहिलो प्राथमिकता मधेस केन्द्रित दलसंगको मोर्चाबन्दी हो । मोर्चाबन्दी हुँदा पनि अगामी निर्वाचनमा अघिल्लो संविधानसभाले एउटा गाइड लाइन खडा गरिसकेकाले आधार क्षेत्र, पार्टीको बर्चस्प र निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवारहरुको व्यक्तिगत प्रभावकोे आधारमा चुनावी गठबन्धन हुनुपर्छ । सत्ता खेलमा रमाउने चरित्र भएकाहरुप्रति जनता रिएक्ट हुने संभावना त्यतिकै रहेकाले  त्यस्तासंग हामीले सहकार्य गर्न सक्तैनौ ।’ उनले अगामी निर्वाचनमा कथोकथाचित मोर्चाबन्दी नभएको अवस्थामा पनि आफूहरु पार्टीको परफोमेन्सका आधारमा जनता माझ जाने बताए । उनले भने, तर त्यसपछि पनि हामी पार्टीगत, क्षेत्रगत, व्यक्तिगत, व्यक्तित्वलाई समेत हेरेर अगामी निर्वाचनमा तालमेर गरेर जाने मनस्थितिमा छौ ।’