दिनेश यादव
पूर्वी नेपालको झापा शिवगञ्जमा मेरो बाल्यकाल बित्यो । त्यहींको जनआदर्श माविबाट मेरो स्कूले शिक्षा पुरा भयो । आजपनि त्यो ठाउँ मेरा लागि प्यारो छ, म त्यहाँको धर्तिलाई सत्–सत् नमन गर्छु । किनभने त्यहाँ मैले 'एउटा नेपाली'को परिचय र सम्मान पाएको थिएँ। आज मेरो त्यो परिचय कता–कता हराएको जस्तो भान मलाई परेको छ । नेताहरुका कारण यहाँ कोही पहाडे, कोही हिमाले त कोही मधेसे बनेका छन् । व्यक्तिपिच्छे मात्रै होइन दलगत रुपमै नेपाली हुनुको परिभाषा बदलिएको अवस्था छ.......... ।
होली आउँदा मेरा मनभित्र प्रश्नहरुको थुप्रो लाग्छ । आज त्यही होलीको अनुभव लेख्ने जमर्को गरेको छु । शिवगञ्जमा सबै नेपाली भएरै होली खेल्थ्यौं, औंधी रमाइलो हुन्थ्यो । म आफ्ना बालसखाहरू (शिवगंज बजारका ईश्वर पाठक, मातृका राजबंशी, सूर्य राजबंशी, दधिराम गणेश, दीपेन्द्र अग्रवाल, राजेश मित्तल, लोकेश अग्रवाललगायत) संग खेलेको होली मेरो मानसपटलमा ताजै छ । त्यहाँ खेलिएको होलीमा कुनै सम्प्रदायिकता थिएन । सबैजना मिलीजुली खेल्थ्यो, होली । एक जना दिदी (नाम उल्लेख गर्न उपयुक्र्त थानिन) ले मेरा श्रद्धेय गुरु रामदेव मण्डल सरसंग गणितको ट्युशन पढ्न आउँदा पहिलो पटक मलाई ‘पश्चिमा’ भनेकी थिइन, त्यो पनि जिस्किने क्रममा । ती आदरणीया दिदीबाट मायाले ‘काले’ र ‘चकचके बांदर’ को उपमा मैले धेरै पटक पाएको थिएँ । लामो छुट्टिमा आफ्नो जन्मथलो सप्तरी फकिरा जाँदा या त्यहाँबाट शिवगञ्ज फर्किदा तिनै दिदीले ‘देश’ बाट कहिले आयो भन्थिन , बस त्यति हो । म खुब रमाउँथे । यसैगरि अर्का आदरणीय सर प्रह्लाद रायबाट ‘सतार’ र ‘कुपात्र’ को संज्ञा त धेरै चोटी पाइयो ।
तर मलाई ‘#मधेशी’ कसैले भनेका थिएनन । त्यहाँका रैथाने राजबंशी, ताजपुरिया, गन्गाई, सन्थाललगायतका साथीलाई चाहीं ‘मधेशी’ भनेर सम्बोधन गरिन्थ्यो, त्यसताका । होली खेल्दा भने यी सबै परिचय हराउँथ्यो, तीन दिन मजाले खेलिन्थ्यो । पहिलो दिन कादो (हिलोपानी), दोस्रो दिन रंग र तेस्रो दिन अबिर । उमेर बढ्दै जाँदा मेरो होली खेल्ने तरिका र समूह फेरिए, फरक भए, तर हामी एकै थियौं ।
शिवगंजबाट एसएलसी सकाएर भारतमा लामो समयसम्म अध्ययनपछि २६ वर्षअघि राजधानी छिर्दा मेरो परिभाषा र परिचय एकाएक बदलियो , मलाई यहाँ #मधेशी बनाइयो । मलाई मधेशी भनेर बोलाउदा कति चोटी त धेरैसँग झगडै पनि गरें, रामधुलाई पनि खाइयो, कुटियो पनि । यी सब अतित भइसक्यो म बिर्सन चाहन्छु । तर राज्यले, खासगरी राजधानी केन्द्रित सत्ता (काठमाडौं) ले चाडबाडलाई पनि मधेशी र पहाडे भनेर छुट्याइ दिएको देख्दा म खिन्न हुन्छु, दुखी बन्छु । पहाड र मधेशमा एक–एक दिन विदा छुट्टाछुट्टै किन ?
सांस्कृतिक चाडबाडले देशका नागरिकहरुलाई एक आपसमा जोड्छ । राज्यले भने विभाजनको रेखा कोरी दिएको छ , किन ? मेरो गाउँ फकिरा सप्तरीमा जिउँदो होली (जितहा होली) अर्थात पहाडी समुदायले होली खेल्ने दिन नै प्रमुख रुपमा हामी होली खेल्छौ । होलिका दहनअघि नै हामी होली खेल्छौ । राजधानीको बासमा पनि हामी यसै दिन होली खेल्छौ । तर धेरैले सोध्छन्, ‘तपाईहरुको होली त भोली होइन, आजै किन खेल्नु भो ? ’ म अबाक हुन्छु, बोली फुट्दैन,जबाफ दिन सक्तिन । अनि मनमनै प्रश्न गर्छु , किन राज्यले नेपाली नागरिकलाई दुई धुंजामा बांडेको होला ? के होलीका अवसरमा दुई दिन सार्वजनिक विदा दिन सकिन्न ? होलीलाई के राष्ट्रिय पर्व बनाउन सकिन्न ? नेपाली जनताले विभाजित होली कहिलेसम्म मनाउने त ? .......बुरा न मानौं होली है।
( नोट : यो सामग्री नौ वर्षअघि फेसबुकमा मैले लेखेको स्टेटसबाट साभार गरिएको हो।
No comments:
Post a Comment