होली पर्वका अवसरमा उपराष्ट्रपतिको शुभकामना संदेश

नेपालीहरुले अत्यन्तै उत्साह, उमङ्ग र हर्षोल्लासका साथ मनाउने महान पर्व फागुपूर्णिमा (होली) को शुभ उपलक्ष्यमा देश र विदेशमा रहनु भएका सम्पूर्ण दिदीबहिनी तथा दाजुभाइहरुमा सुख, शान्ति, समृद्धि र सुस्वास्थ्यका लागि हार्दिक मंगलमय शुभकामना व्यक्त गर्दछु ।

खुशी, आनन्द, प्रेम र एकताको प्रतीक होली नेपाली संस्कृतिको एउटा महत्वपूर्ण पर्व र उत्सव हो । नृत्य, संगीतका साथ होरी गीत र जोगिरा गाउने, मिठो परिकार बनाएर खाने र परस्पर खुशी साटासाट गर्दै यो पर्व मनाइन्छ । आपसी समझदारी, सद्भाव, समरसता, मैत्रीभाव, अपनत्वभाव र समानताको प्रतीकका रुपमा समेत रहेको होली पर्व सालिनता र परस्पर मेलमिलाप र आत्मियता अभिवृद्धि गर्ने अवसर पनि हो । हाम्रो राष्ट्रिय एकता, अखण्डता, सार्वभौमसत्ता, सामाजिक सम्बन्ध र बन्धनहरुलाई बलियो बनाउने महान अवसरका रुपमा हामी सबैले यसलाई उपयोग गर्न सक्नु पर्दछ । साथै, बहुआयामी महत्व बोकेको यस पर्वका ऐतिहासिक, धार्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक पक्षहरुलाई नयाँ पीढीमा हस्तान्तरण गर्ने र यसका सकारात्मकतालाई अंगिकार गर्दै यसलाई जीवन्त बनाउन आवश्यक छ ।

नेपालमा यो पर्व भूगोल र क्षेत्र विशेष अनुसार फरक–फरक नामले आ–आफ्नै मौलिक परम्परा अनुसार मनाइन्छ । हरेक वर्षको फागुन शुक्ल पूर्णिमाको दिन हिमाली, पहाडी तथा भित्री मधेशका जिल्लाहरुमा र त्यसको भोलिपल्ट तराई–मधेशका जिल्लाहरुमा फागुपूर्णिमा, होली, होरी, फगुवा, रङ्गपञ्चमी आदि नामले यो पर्व मनाउने परम्परा रही आएको छ । प्राचीन कालमा होली चंदन र अबिर लगाएर मनाइन्थ्यो भने अचेल यसमा प्राकृतिक रंगहरुको पनि प्रयोग हुन थालेका छन् । यो पर्वका अवसरमा मानिसले एकअर्कालाई रंग र अबिर लगाउने, पिचकारीमा विभिन्न रंग मिश्रित पानी भरेर होली खेलिन्छ ।

तराई–मधेशमा होली पर्व वसन्त पञ्चमीबाटै शुरु हुन्छ । होलीको एक दिन पहिले गाउँले र टोलबासीहरु एकै ठाउँमा भेला भई सामूहिक रुपमा होलिका दहन (समत जलाउने) परम्परा छ । असत्यमाथि सत्यको विजय, अन्यायमाथि न्यायको जीत, अधर्ममाथि धर्मको जीत र खराबमाथि असलको जीतको रुपमा यो अनुष्ठान गर्ने पौराणिक एवं धार्मिक मान्यता रही आएको छ । होलिका दहनको भोलिपल्ट धूमधामका साथ होली खेलिन्छ । यस अवसरमा विशेष परिकारहरु मालपुवा, दालपुरी, खिर, मिठाई आदि खाने र खुवाउने चलन छ । सामूहिक रुपमा डम्फूको तालमा फगुवा गीत र जोगिरा गाएर रमाइलो गरिन्छ ।

तराई–मधेशमा कूलदेवताको पूजाआजा गरेपछि रंग, अबिर र पिचकारीले होली खेल्ने पौराणिक परम्परा अनुसार उमेरमा आफूभन्दा कान्छोलाई टिका लगाउने, परिवार–समाजमा उमेरले कनिष्ट रहेकाहरुले मान्यजन्यहरुको पाउ–चरणमा र दौतरीहरुले एकअर्काको अनुहारमा रंग र अबिर लगाई दिने परम्परा छ । यो भनेको उमेर अनुसार एक अर्काप्रति श्रद्धा, प्रेम, सम्मान र स्नेह प्रदान गर्नु हो । पछिल्लो समय यो परम्पराले विकृत स्वरुप ग्रहण गर्नु चिन्ताको विषय हो । अपरिचित, जो सुकै बटुवा, उमेरमा आफूभन्दा जेठो, ज्येष्ठ नागरिक लगायतमाथि फोहोर पानी छ्याप्ने, लोला हान्ने र हुलहुज्जत गर्ने जस्ता कुसंस्कृतिले होलीलाई अमर्यादित बनाउनु हुँदैन । यसप्रति सम्बन्धित सबै सचेत र सावधान हुन अति आवश्यक छ ।

यसैगरी, फागुन शुक्ल अष्टमीका दिन काठमाडौंको वसन्तपुरस्थित गद्दी बैठकअगाडि रंगीचंगी ध्वजापताकासाथ सिँगारिएको चीरमा पूजाआजा गरेपछि उपत्यका लगायतका क्षेत्रमा फागु शुरु भएको मानिन्छ । उक्त चीरलाई विधिपूर्वक ढाली बाजागाजाका साथ टुँडिखेलमा लगी होलीको दिन जलाउँने परम्परा छ । उक्त चीरको खरानीको टीका लगाए सबैखाले अनिष्ट टर्ने जनविश्वास रही आएको छ ।

अन्त्यमा, सबैले आपसी मनोमालिन्यता, रिस, राग, द्वेश, क्लेश, मतभेद बिर्सेर एकअर्कालाई रंग अबिर लगाउँदै फागुपूर्णिमा (होली) पर्व मनाउनुले हामीबीच बन्धुत्व, मेलमिलाप, मैत्रीभाव, सौहार्दता र पारस्परिक सद्भावलाई अक्षुण्ण राख्न सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गर्दै होली पर्वको हार्दिक शुभकामना व्यक्त गर्दछु । धन्यवाद ।

२०८० चैत्र ११ गते आइतबार ।

(ने.सं. ११४४, चिल्लाथ्व १४ आइतबार) ।

रामसहाय प्रसाद यादव

उपराष्ट्रपति