अस्पताल परिसर बाहिरै बच्चा जन्माएको घटना : सरोकारवाला निकाय ‘आफैँ बोक्सी, आफैँ झाँक्री’ !

(नेपाली भाषा)

राजबिराजस्थित गजेन्द्र नारायण सिंह अस्पतालको मूल गेटबाहिर छटपटाउँदै एक आमाले शिशुलाई जन्म दिएको दृश्यले जोकसैको मुटु काप्छ । स्वास्थ्य सेवा पाउने संवैधानिक अधिकारको योभन्दा निर्मम उपहास अरू केही हुन सक्दैन । यो केवल एउटा भिडियो भाइरल भएको घटना मात्र होइन, हाम्रो सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणाली र प्रशासनिक संवेदनहीनताको नाङ्गो रूप हो । घटना आफैँमा हृदयविदारक छ, तर त्योभन्दा पनि उदेकलाग्दो र लज्जास्पद त त्यसपछि आएका अस्पतालका ‘स्पष्टीकरण’ र जिल्ला प्रशासन कार्यालयले गठन गरेको ‘छानबिन समिति’ देखिन्छ । जिम्मेवार निकायहरूको रबैया देख्दा लाग्छ— उनीहरू समस्या समाधान गर्न होइन, घटना ढोकछोप गर्न र ‘झारा टार्न’ मात्र तल्लीन छन् । अस्पतालको आफ्नै स्पष्टीकरण र जिल्ला प्रशासन कार्यालय (DAO) को पत्र दुवैका कमजोरीहरूलाई समेटेर तयार पारिएको ब्लग–

अस्पतालको विज्ञप्तिले नै खोलेको आफ्नै पोल (प्रणालीगत कमजोरीहरू)

अस्पतालले जारी गरेको विज्ञप्तिलाई सूक्ष्म रूपमा अध्ययन गर्दा व्यवस्थापन र कार्यप्रणालीका गम्भीर त्रुटिहरू स्पष्ट हुन्छन्:

बिरामीको सुरक्षा र अनुगमनमा ठूलो लापरबाही: असोज २४ गते बिहान करिब २:०० बजे व्यथा लागेर भर्ना भएकी गर्भवती महिला (बबिता कुमारी पासवान) बेड नं. २४ बाट बिना कुनै जानकारी बाहिरिइन् र बिहान ४:४५ बजे मूल गेटबाहिर सुत्केरी भइन् । यसले वार्डको सुरक्षा, नर्सिङ हेरचाह र बिरामीको निगरानीमा कतिसम्मको चरम लापरबाही छ भन्ने छर्लङ्ग पार् छ।

प्रभावकारी काउन्सिलिङ र सुरक्षा संयन्त्रको अभाव: घटनापछि पनि बिरामी पटक-पटक अस्पताल छाडेर जान खोजेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ । प्रसूतिजस्तो संवेदनशील अवस्थामा बिरामीलाई सम्झाइ-बुझाइ गर्ने (Counseling) र सुरक्षित तरिकाले रोक्ने कुनै संयन्त्र वा क्षमता अस्पतालसँग नभएको यसले पुष्टि गर्छ ।

आकस्मिक उपचारमा प्रक्रियागत अल्झो: रातको समयमा भर्ना भएकी बिरामीसँग पुराना कागजात नभएको भन्दै "अतिआवश्यक जाँच गर्न सुझाव दिइएको" उल्लेख छ । आकस्मिक प्रसूति कक्षमा पुगेकी महिलालाई तत्काल आधारभूत उपचार दिनुको साटो कागजात र परीक्षणको नाममा अल्झाउनु अस्पतालको गैरजिम्मेवारपन हो ।

छवि बचाउन मात्रै नि:शुल्क सेवाको नाटक: भिडियो सार्वजनिक भएपछि र चौतर्फी आलोचना बढेपछि मात्र आमा र बच्चाको सम्पूर्ण उपचार र औषधि नि:शुल्क गर्ने निर्णय गरियो । यसले अस्पतालको गरिब तथा विपन्नलक्षित स्थायी नीति नभई केवल आफ्नो बिग्रिएको छवि बचाउने प्रयास (PR Stunt) मात्र भएको देखाउँछ ।

जवाफदेहिता र निश्चित योजनाको अभाव: विज्ञप्तिमा कारबाही गर्ने प्रतिबद्धता त जनाइएको छ, तर न त छानबिनको निश्चित समयसीमा तोकिएको छ, न त भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन अपनाइने स्पष्ट कार्ययोजना (SOP) नै उल्लेख छ ।

प्रशासनको ‘आफैं बोक्सी, आफैं झाँक्री’ छानबिन

अस्पतालको लाचारी त छँदै थियो, जिल्ला प्रशासन कार्यालय (DAO) ले गठन गरेको छानबिन समिति झनै उदेकलाग्दो छ:

‘आफैँ बोक्सी, आफैँ झाँक्री’ छानबिन: छानबिन समितिको संयोजकमा जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका प्रमुख र सदस्यमा राजबिराज नगरपालिकाका प्रतिनिधि छन् । जिल्लाको स्वास्थ्य सेवा चुस्त राख्ने र अनुगमन गर्ने मुख्य जिम्मेवारी यिनै निकायको हुन्छ । जसको नेतृत्व र अनुगमनमाथि प्रश्न उठेको छ, उनीहरूलाई नै छानबिनको जिम्मा दिनु निष्पक्षताको उपहास हो । समितिमा कुनै स्वतन्त्र मानवअधिकारकर्मी, महिला अधिकारकर्मी वा कानुनविद् राखिएको छैन ।

‘भाइरल’ भएपछि मात्रै ब्युँझिने प्रशासन: पत्रको व्यहोरामै भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएपछि मात्रै समिति गठन गरिएको स्वीकार गरिएको छ । जनताको ज्यानसँग जोडिएको विषयमा हाम्रो प्रशासन पूर्व-सजग (Proactive) नभई सधैँ दबाबमा मात्र काम गर्ने (Reactive) बानी परेको छ ।

दिशाहीन छानबिन (अस्पष्ट ToR): पत्रमा "७ दिनभित्र प्रतिवेदन पेश गर्नु" भनिएको छ, तर अनुसन्धान कुन-कुन बिन्दुमा केन्द्रित हुने ? ड्युटीमा रहेका डाक्टर, नर्स, सेक्युरिटी गार्ड वा प्रशासनिक कमजोरी— के-के खोतल्ने भन्ने कुनै स्पष्ट मार्गचित्र (ToR) छैन ।

कारबाहीको ग्यारेन्टी खोइ?: विगतका कैयौँ घटनाहरू साक्षी छन्— यस्ता छानबिन समिति बन्छन्, प्रतिवेदन बुझाइन्छ र दराजमा थन्क्याइन्छ । दोषीलाई कानुनी र प्रशासनिक कारबाही गर्ने दरिलो प्रतिबद्धता नभएसम्म यस्ता छानबिन केवल आँखामा छारो हाल्ने माध्यम मात्र हुन् ।

अन्त्यमा,एउटा गरिब आमाले अस्पतालको गेटमा बच्चा जन्माउनुपर्ने यो अवस्थाले हाम्रो लोकतन्त्र र ‘स्वास्थ्य नागरिकको मौलिक अधिकार’ भन्ने संवैधानिक ग्यारेन्टीलाई नै गिज्याइरहेको छ । अब झारा टार्ने स्पष्टीकरण र औपचारिकतामा सीमित छानबिन होइन, दोषीमाथि कडा कारबाही र अस्पताल व्यवस्थापनमा आमूल सुधार आवश्यक छ । नत्र यस्ता समितिहरू बनिरहनेछन् र अस्पतालका गेटहरूमा मानवता यसै गरी निसासिरहनेछ ।

यो घटनासंग सम्बन्धित समाचारका केही लिंकहरु –

https://ekantipur.com/news/2026/09/10/what-is-the-incident-of-a-woman-giving-birth-on-a-roadside-near-gajendra-narayan-singh-hospital-51-16.html

https://nepalkhabar.com/society/286543-2026-9-10-12-38-19

https://nepallive.com/story/350142

https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/questions-raised-over-rajbiraj-hospital-after-baby-born-at-hospital-gate-br-95-18.html

https://www.onlinekhabar.com/2026/09/2014268/hospital-refused-admission-babita-gave-birth-on-the-sidewalk

https://techpana.com/2026/159013/saptari-woman-gives-birth-on-street-due-to-rs-3200-shortage

https://www.ujyaaloonline.com/detail/131398

https://youtube.com/shorts/35hEouK76cA?si=aun_VEliYjHMaLD4

https://www.thahakhabar.com/detail/308460

https://www.nepalpress.com/2026/09/10/762330/ministry-seeks-clarification-on-pregnant-womans-expulsion-from-hospital-mobilizes-investigation-team/

https://madheshpatra.com/2026/09/10/12795/

https://www.nepalviews.com/story/425219/the-incident-of-a-woman-giving-birth-outside-a-hospital-was-raised-in-parliament

https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/204383/2026-09-10

https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/204398/2026-09-10

https://racekhabar.com/2026/09/10/116768/

https://www.sheershakhabar.com/2026/09/11/30289?fbclid=IwVERDUAUQiWBwZG9mBWV4dG4DYWVtAjEwAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHnhUbRYtUM7Tvf2liUcnPg8wT4lP1aij56Lh3zuOoIu-1PFCoaa-cbAAKDsD_aem_LcEbryi3dKfvVTH-mRk9YA