सम्माननीय उपराष्ट्रपति यादवसंग युएईका राजदूत शम्सीको शिष्टाचार भेट

सम्माननीय उपराष्ट्रपति श्री रामसहाय प्रसाद यादवज्यूसंग नेपालका लागि संयुक्त अरब इमिरेट्स (युएई) का महामहिम राजदूत अब्दुल्ला अल शम्सीले मंगलबार लैनचौरस्थित उपराष्ट्रपतिको कार्यालयमा शिष्टाचार भेटवार्ता गर्नुभएको छ ।

भेटमा शुभकामना आदानप्रदान पश्चात द्विपक्षीय सम्बन्ध, श्रम र आर्थिक सम्बन्ध लगायतका विषयमा छलफल भयो । सम्माननीय उपराष्ट्रपति यादवले नेपाल र संयुक्त अरब इमिरेट्सबीच सन् १९७७ मा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएदेखि नै असल एवं मित्रवत सम्बन्ध रही आएकोमा सन्तोष व्यक्त गर्दै भन्नुभयो, ‘दुई मित्रवत देशबीचको उच्चस्तरीय भ्रमण आदानप्रदानले एकआपसमा सहकार्यका लागि थप अवसरहरु प्रदान गर्दै आएको छ ।’

उहाँले युएईको ५३औं राष्ट्रिय दिवसको उपलक्ष्यमा हार्दिक शुभकामना दिँदै हालै ‘फ्लाई दुबई’ ले गौतमबु्द्ध विमानस्थलमा सिधा उडान सुचारु गरेकोमा हार्दिक धन्यवाद दिनुभयो । साथै ‘एयर अरेबिया’ विमानसेवाको समेत उडान संचालन गर्न महामहिम राजदूतको समन्वय तथा सहकार्यका लागि उहाँले अनुरोध गर्नुभयो ।

उपराष्ट्रपति यादवले नेपाल सरकारको गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा सञ्चालन हुने एयरलाइन्सलाई १६ सेप्टेम्बर, २०२६ सम्मका लागि शुल्क र राजस्वमा छूट प्रदान गरी प्रोत्साहन गर्ने निर्णयबारे जानकारी समेत दिनुभयो । ‘भैरहवा तथा पोखराबाट वैदेशिक रोजगारीका लागि सोझै युएई प्रस्थान गर्ने नेपाली नागरिकहरुले भिषा आवेदन गर्न उपरोक्त स्थानहरुमा भिसा सेन्टर स्थापना गर्ने तर्फ संयुक्त अरब इमिरेट्स सरकारले आवश्यक कदम चाल्नेछ भन्ने अपेक्षा नेपाल सरकारले गरेको छ ’ उहाँले भन्नुभयो।

उपराष्ट्रपति यादवले ठूलो संख्यामा नेपालीहरुलाई रोजगारीको अवसर उपलब्ध गराएकोमा युएई सरकारको प्रशंसा गर्दै नेपालले युएईको मानव संसाधनको आवश्यकता पूर्तिमा योगदान पुर्याएको विश्वास व्यक्त गनुभयो । ‘नेपाल आफ्ना नागरिकका लागि सुरक्षित र सम्मानजनक वैदेशिक रोजगारी उपलब्ध गराउन प्रतिबद्ध छ ’ उहाँले भन्नुभयो, ‘ नेपाल सरकारले क्रमशः अर्धदक्ष र दक्ष जनशक्ति समेत युएईको श्रम बजारमा पठाउने कार्यलाई प्राथमिकता दिएको छ ।’

उपराष्ट्रपति यादवले नेपाल अति कम विकसित मुलुकको सूचीबाट सन् २०२६ सम्ममा स्तरोन्नती हुने लक्ष्यका साथ अघि बढेकोले यस स्तरोन्नतीलाई दिगो, अपरिवर्तनीय र सहज बनाउन आवश्यक रहेकोमा यसका लागि युएई लगायत अन्य मित्रराष्ट्रहरुको साथ सहयोग र सद्भावको खाँचो रहेको बताउनुभयो । ‘हाम्रा दुई देशबीच व्यापार, पर्यटन, लगानी लगायत विभिन्न क्षेत्रमा सहयोग र सहकार्य अभिवृद्धिको लागि प्रचुर सम्भावना छ,’ उहाँले भन्नुभयो, ‘नेपाल र युएईले खासगरी संयुक्त राष्ट्रसंघ, जी–७७ र असंलग्न आन्दोलनजस्ता अन्तर्राष्टिय र बहुपक्षीय मञ्चहरुमा सहकार्य बढाउँदै लगेको छ । आगामी दिनमा त्यस प्रकारको सहकार्यको सम्बन्ध अझ घनिभूत हुँदैजाने विश्वास व्यक्त गर्दछु ।’

संयुक्त अरब इमिरेट्सका महामहिम राजदूत अब्दुल्ला अल शम्सीले नेपाली जनताको सेवाका लागि युएई सदैव तयार रहेको उल्लेख गर्दै नेपालको विभिन्न आयोजना र क्षेत्रहरुमा सहयोग गर्न समेत ईच्छुक रहेको बताउनुभयो । ‘गौतमबु्द्ध विमानस्थलमा सिधा उडान सुचारु गर्न एयर अरेबियासंग कुराकानी भै रहेको छ । आशा छ, त्यसले पनि उडान गर्ने छ ’ राजदूत शम्सीले भन्नुभयो, ‘ युएईले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको समर्थन गर्न चाहन्छ ।’

पैसाको सन्दर्भमा भौतिक शास्त्रिय र मनोवैज्ञानिक दृष्टिकोण

"पैसा"को विषयमा विश्वका चर्चित लेखक मोर्गन हाउसेलले आफ्नो पुस्तक "The Psychology of Money" मा गजबको दृष्टिकोण प्रस्तुत् गरेका छन् । उनले पैसालाई भौतिक शास्त्रका नियम र सिद्धान्तहरूसंग धेरै मिल्दोजुल्दो र मनोविज्ञानका भावना र मनोवृत्ति भन्दा बढी नभएको भनेका छन् । म भौतिक शास्त्र र मनोविज्ञानका विद्यार्थीको नाताले मोर्गनका यी भनाईहरूलाई बुझ्ने प्रयासमा धेरै अध्यनन, चिन्तन र मनन गरें । त्यस आधारमा एउटा रोचक र विचारणीय दृष्टिकोण बनाउन सफल भएँ । त्यसलाई यहाँ पस्कन जमर्को गरेको छु :-

हो, पैसा भौतिक शास्त्रका नियम र सिद्धान्तहरूसँग धेरै मिल्दोजुल्दो छ, किनकि यसले वस्तुगत तरिकाले काम गर्दछ। पैसा गणना गर्न, मापन गर्न, र ठोस रूपमा बुझ्न सकिन्छ, जस्तै भौतिक तत्वहरू।

पैसा धेरै हदसम्म ठोस र गणनायोग्य तरिकाले काम गर्छ। भौतिक शास्त्र जस्तै, पैसा पनि निश्चित नियमहरूमा आधारित छ जसले यसको मूल्य, आदानप्रदान, र संचित प्रक्रियाहरूलाई निर्धारण गर्दछ।

यहाँ केहि सादृश्यहरू छन्: 1.#संरक्षणको नियम (Conservation of Energy): भौतिक शास्त्रमा ऊर्जा संरक्षणको सिद्धान्त अनुसार ऊर्जा नष्ट हुँदैन, केवल रूप परिवर्तन हुन्छ। त्यस्तै, पैसाको अर्थ व्यवस्थामा पनि पैसा नष्ट हुँदैन, यो एक रूपबाट अर्को रूपमा रुपान्तरण हुन्छ, जस्तै बचत, निवेश, वा खर्च।

2. #संतुलनका नियम (Equilibrium): भौतिक शास्त्रमा समानता र सन्तुलनको अवस्थालाई महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। पैसाको अर्थ व्यवस्थामा पनि माग र आपूर्तिको सन्तुलन महत्त्वपूर्ण छ, जसले मूल्य निर्धारण र बजार स्थिरता कायम राख्छ।

3. #गतिको नियम (Motion): भौतिक शास्त्रमा न्यूटनको गतिका नियमहरू पदार्थहरूको गति र बलको सम्बन्धलाई व्याख्या गर्छन्। पैसाको सन्दर्भमा पनि पैसा प्रवाह (cash flow)को गति अर्थतन्त्रमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ, जसले आर्थिक गतिविधिलाई गति दिन्छ।

4. #प्रतिक्रिया (Reaction): प्रत्येक क्रियाको बराबर र विपरित प्रतिक्रिया हुन्छ भन्ने सिद्धान्त भौतिक शास्त्रमा लागू हुन्छ। त्यस्तै, अर्थ व्यवस्थामा पनि प्रत्येक आर्थिक क्रियाको प्रतिक्रिया हुन्छ, जस्तै वित्तीय नीतिहरूको प्रभाव र बजारका प्रतिक्रिया।

यद्यपि पैसा भौतिक शास्त्रसँग धेरै समानता राख्छ, यसमा मानिसका भावना र मनोवृत्तिको प्रभाव पनि पर्छ, जसले यसलाई थप जटिल बनाउँछ। पैसाले मानिसको व्यवहार, सोचाइ, र समाजिक अन्तरक्रियामा गहिरो प्रभाव पार्छ।

#मनोविज्ञानको दृष्टिकोणले पैसाको प्रभाव र यसले ल्याउने भावनाहरू र सम्बन्धहरू धेरै जटिल र गुणात्मक छन्। पैसाले निम्न कुरामा प्रभाव पार्न सक्छ:

1. #भावनात्मक प्रभाव: पैसा मानिसको आत्म-सम्मान, सुरक्षा, र खुशीमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

2. #सम्बन्धहरूमा प्रभाव: पैसाका कारण सम्बन्धमा तनाव वा सामञ्जस्य उत्पन्न हुन सक्छ। यो सम्बन्धहरूलाई बलियो बनाउने वा बिगार्ने कारक हुन सक्छ।

3. #प्रेरणा र मनोवृत्ति: पैसा मानिसको लक्ष, महत्त्वाकांक्षा, र परिश्रमलाई प्रेरित गर्न सक्छ।

4. #समाजमा स्थान: पैसाले मानिसको सामाजिक स्थिति र सम्मानलाई निर्धारण गर्न सक्छ।

#निस्कर्ष :

पैसाको महत्वलाई मात्र भौतिक सम्पत्तिको रूपमा होइन, तर मानिसका भावना, प्रेरणा, र सम्बन्धको दृष्टिले पनि हेर्नु आवश्यक छ। यसले हामीलाई पैसाको पूर्ण प्रभावलाई बुझ्न मद्दत गर्दछ।

"क्या पाया इतना जीकर" ?

"क्या पाया इतना जीकर" एक गहन और विचारणीय पंक्ति है, जो जीवन के वास्तविक मूल्य और हमारी यात्रा के समग्र अर्थ पर सवाल उठाती है। आइए इस विचार को विभिन्न दृष्टिकोणों से विस्तारपूर्वक समझते हैं:

जीवन के अनुभव

जीवन अनुभवों का एक संग्रह है। कुछ महत्वपूर्ण मील के पत्थर हो सकते हैं:

1.सफलता और असफलता: दोनों ही महत्वपूर्ण हैं और हमें सिखाते हैं कि कैसे जीवन के उतार-चढ़ाव को संभालना चाहिए ।

2. संबंध: मित्रता, परिवार, और प्रेम संबंधी अनुभव हमारे जीवन को समृद्ध बनाते हैं।

3.सीख: हर अनुभव हमें कुछ नया सिखाता है, चाहे वह कठिनाई हो या खुशी।

●आत्म-मूल्यांकन

इस पंक्ति के माध्यम से आत्म-मूल्यांकन को बढ़ावा मिलता है:

1.क्या हमने अपने लक्ष्यों को प्राप्त किया?: जीवन के अंत में, यह महत्वपूर्ण है कि हम अपने लक्ष्यों और महत्वाकांक्षाओं को कैसे देख रहे हैं।

2.क्या हमने समाज और लोगों को कुछ दिया है?: हमारी सामाजिक भूमिका और योगदान भी महत्वपूर्ण हैं।

●आध्यात्मिकता और अंतर्दृष्टि

यह पंक्ति जीवन के आध्यात्मिक और अंतर्दृष्टि पक्ष को भी छूती है:

1.आध्यात्मिक शांति: क्या हमने आत्मा की शांति और संतोष प्राप्त किया है?

2.अंतर्मुखी दृष्टिकोण: क्या हमने स्वयं को समझा है और अपने भीतर की सच्चाई को खोजा है?

●जीवन के छोटे सुख

जीवन का आनंद छोटे-छोटे सुखों में भी पाया जा सकता है:

1.प्रकृति के साथ सामंजस्य: प्राकृतिक सौंदर्य का आनंद लेना।

2.छोटी सफलताएँ: दैनिक जीवन में छोटी-छोटी सफलताएँ और खुशियाँ।

●निष्कर्ष

"क्या पाया इतना जीकर" जीवन के वास्तविक अर्थ को खोजने का एक प्रश्न है, जो हमें अपने जीवन की पूर्णता, हमारे अनुभव, हमारी खुशियाँ, हमारे संबंध और हमारे योगदान का मूल्यांकन करने के लिए प्रेरित करता है। इस पंक्ति के माध्यम से हमें यह सोचने का मौका मिलता है कि हमने अपने जीवन में क्या पाया और क्या पाया जाना बाकी है।

कार्यवाहक राष्ट्रपति यादवद्वारा महिला क्रिकेट टोलीलाई ऐतिहासिक विजयमा हार्दिक बधाई

कार्यवाहक राष्ट्रपति रामसहाय प्रसाद यादवले युनाइटेड अरब इमिरेट्स (यूएई) मा भइरहेको आईसीसी यू–१९ महिला ट्वान्टी–२० विश्वकपको एसिया छनौटको निर्णायक खेलमा नेपालले यूएईलाई हराउँदै नेपाली महिला क्रिकेट टोलीले ऐतिहासिक विजय हासिल गरी विश्वकप–२०२५ मा छनौट भएकोमा बधाई दिनुभएको छ ।

उहाँले बधाई सन्देश मार्फत् खेलाडीहरू, प्रशिक्षकहरू तथा सम्बन्धित पदाधिकारीहरूलाई हार्दिक बधाई दिनुभएको हो । ‘खेलको क्रममा नेपाली खेलाडीहरूले देखाउनुभएको दक्षता, धैर्यता, दृढ संकल्प, समर्पण, लगनशीलता, अनुशासन र उत्कृष्ट प्रदर्शनको म मुक्त कण्ठले प्रशंसा गर्न चाहन्छु’ उपराष्ट्रपतिको कार्यालयबाट जारी विज्ञप्तिमा छ, ‘भविष्यमा पनि यस्तै उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै उहाँहरूले नेपाल र नेपालीको शीर उच्च राख्नुहुनेछ भन्ने विश्वास व्यक्त गर्दै आगामी प्रतियोगिताहरूको लागि पनि शुभकामना व्यक्त गर्न चाहन्छु ।’

बैलगाडा: मधेशको एउटा जीवन्त संस्कृति

बैलगाडा संस्कृति नेपालका विभिन्न प्रदेशमा प्रचलित छ । खासगरी मधेश क्षेत्रमा यो अझै देख्न सकिन्छ । यहाँका जनताको जीवन रीतिसँग यो गहिरो रूपमा जोडिएकै छ। मधेश क्षेत्रमा बैलगाडा यातायातको साधन मात्र होइन, सामाजिक, सांस्कृतिक, र आर्थिक जीवनको अभिन्न हिस्सा पनि हो।

बैलगाडाको उपयोग :

1. #परिवहन_साधन: मधेशका ग्रामीण भेगमा बैलगाडाको प्रयोग मुख्यतः खेती-किसानीका कार्यहरूमा गरिन्छ। फसल, जलावन, काठ, र अन्य आवश्यक सामानहरू ढुवानी गर्न यसको प्रयोग गरिन्छ।

2. #सांस्कृतिक प्रयोग : धेरैपटक बैलगाडा दौड जस्ता प्रतिस्पर्धाहरू विभिन्न मेलाहरू र पर्वहरूमा आयोजित गरिन्छ। यो जनताको उत्साह र खुशीको स्रोत हो। भोजभतेरमा जान-आउनका लागि पनि यसको उपयोग गरिन्छ।

। 3. #सम्पर्क र सहकार्य: गाउँ गाउँबीचको सम्पर्कलाई सजीव राख्न बैलगाड़ीले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको हुन्छ। यो समुदायका मान्छेहरूलाई एकसाथ ल्याउने साधन पनि हो।

4. #परम्परागत कला: बैलगाडाका चित्र र शिल्पकलाहरू विभिन्न धातु र काठमा बनाउने गरिन्छ, जसले मधेशको सांस्कृतिक सम्पदालाई जीवन्त राख्न सहयोग गरेको छ।

#बैलगाडाका फाइदाहरू:

● #पर्यावरणमैत्री: यसलाई इन्धनको आवश्यकता पर्दैन, जसले वातावरणलाई सुरक्षित राख्न मद्दत गर्दछ। ●#स्थानीय उत्पादनको समुन्नति: यसले स्थानीय उत्पादनहरूलाई बजारसम्म पुर्याउन सहयोग पुर्याउँछ।

बैलगाडा मधेशी संस्कृतिको एक विशेष धरोहर हो, जसले यहाँका जनताको जीवनशैली र परम्परालाई पनि प्रतिबिम्बित गर्दछ।

#goodmorning #GoodMorningEveryone #बैलगाडा #सांस्कृतिक #स्थानीय #राजगढ_०६_फकिरा #phakira #Dineshyadav #दिनेश_यादव

Video :

बर्चस्वबादी संस्कृति बनाम हाशियाक समाज उर्फ पचपनिया संघर्ष

मिथिला में बर्चस्वबादी समाज यानि ब्राह्मणवादी समाज, हाशियक समाज यानि बंचित समाज अर्थात् रार,सोलकन (इ नामांकरण ब्राह्मवादी संस्कृति के देन अछि ) वा ओबीसी पर वर्तमान में भी सांस्कृतिक सामाजिक स्तर पर बर्चस्व बनैले अछि।मिथिलाक संस्कृति उच्च नीच पर आधारित अछि। जनकवि बैधनाथ मिश्रक अनुसार सुच्चा मैथिल-मैथिल ब्राह्मण आ कर्ण कायस्थ अछि।इ दूनू मिल कैं ८०८वर्ष मिथिला पर राज कैलन अछि।बाभन राजा से मिलकै मैथिली के शोषक के भाषा बनैलेन आ इ शोषित बंचित के भाषा न बन पायल।साथै सत्ता, साहित्य आ सांस्कृतिक प्रतिष्ठान पर आई तक बर्चस्व बनैले अछि।

लिंग्विंस्टिक सर्वे आफ इंडिया में मिथिला पर गिरियर्सन अपन विचार प्रकट करैत लिखैत अछि कि मिथिला एकटा प्राचीन इतिहास वाला देश अछि जे अपन परम्परा के आई तक बकरार राखने अछि।अखनौ इ भूमि ब्राह्मण एकटा वर्गक आधीन आ बर्चस्व में अछि।जे असाधारण रूप सं सत्ता आ कायदा कैं बकरार राखैं के दर्प स चूर अछि।

‌सैकड़ो साल सं मिट्टीक ई टुकड़ा पर बहुत गर्व करैत रहल अछि।आ उतर,पूरब आ पश्चिम सं लगातार आक्रमण कैं झेलैत ई अपन पारंपरिक विशेषता बनौने रखने अछि।व अन्य राष्ट्रीयताक लोक सभ के समान भाव सं नै अपनावैत अछि। केदारनाथ चौधरी आबारा नहितन में लिखैत अछि जे रेणु जी अप्पन एकटा भेंट में हमरा बतलैनन कि मैथिली भाषाक क्षेत्र संकुचल,समटल आ एकटा विशेष जातिक एकाधिकार में अछि।

राजनीतिशास्त्रीक विचार अनुसार मिथिला में दू तरहक संस्कृति अछि।एकटा बाभन कायथक संस्कृति आ दोसर गैर बाभन कायथक संस्कृति अछि। उदाहरण के लेल जनेउ, शादी ब्याह आ अन्य शुभ अवसर पर पाग पहननाइ, मधुश्रावणी,कोजगरा,नव बधुकैं टेमी से दागक प्रथा, विधवा विवाह निषेध प्रथा ,शुभ अवसर पर मांसाहार भोजन शामिल अछि। जौं कि इ सभ प्रथा गैर बाभन कायथक संस्कृति में नै अछि।

पं गोविन्द झा लिखैत छथि जे मिथिला में दूटा समाज अछि।जे एक दोसर से अपरिचित आ अंजान छथि। बोली आ भाषा साहित्य कैं प्रश्र अछि। बिल्कुल अलग अछि।बाभन आ कायथ अपन मैथिली के शुद्ध आ मानक मानैत अछि।जे पाणिनि के व्याकरण जेना कठिन अछि।

आ बंचित समाज के मैथिली कैं पश्चमी मैथिल यानी बज्जिका, दक्षिणी मैथिली यानी अंगिका,पुरबी मैथिली यानी ठेठी आ रार भाषा मानैत अछि।ज्योंकि बज्जिका आ अंगिका में भाषा साहित्य के रचना भे गेल अछि।बज्जिका,अंगिका के सिद्ध कविजन के पदों के प्रयोग बर्णरत्नाकरमें ज्योतिश्वर (१३२४)कैले अछि। बाबजूद वै बज्जिका, अंगिका के मैथिली कैं भाषा नै, बोली मानके छांटि देल जाइत अछि। एकटा बज्जिका साहित्यकार अपन रचल पोथी लेके मैथिली साहित्य ,अकादमी गेला परंच रचना कैं मैथिली नै मानके लौटा देल गैल।

बाभनवादी बर्चस्व मिथिला के बंचित समाज के बौद्ध तथा कबीर साहित्य से अपरिचित राखै में कोनों कसर नै छोड़ैत अछि।तै बंचित समाज गैर ब्राह्मण साहित्य आ संस्कृति सं अनजान छथि। ब्राह्मण वर्ग अपन साहित्य आ संस्कृति के बल पर बंचित समाज कैं मानसिक गुलाम बनैले अछि। शास्त्र पुराण जेका मैथिली साहित्य भी ब्राह्मणक महिमा से भरल अछि।इनकर साहित्य में बंचित समाज कैं अपना जमाने के प्रसिद्ध मैथिली गायक पं मांगैन खबास, साहित्यकार फणीश्वरनाथ नाथ रेणु, मिथिला के स्वांतत्र्य प्रथम शहीद रामफल मंडल , साहित्यकार अनूप मंडल शहीद जुब्बा सहनी, शहीद पूरण मंडल आ शहीद मथुरा मंडल के कोई चर्चा नै अछि। लेखक सह पत्रकार अरविंद दास अपना एकटा आलेख में लिखैत छथि कि इक्कसवीं सदी कैं दोसर दशक में भी मैथिली भाषा साहित्य में बाभन आ कायथ के ही उपस्थिति दिखाई देत अछि। मैथिली भाषा के में हाशिए पर के लोग जिनकर भाषा मैथिली अछि अदृश्य अछि।

इतिहासकार पंकज कुमार झा लिखैत छथि आधुनिक कालि में खास आजादी के बाद विद्यापति गौरवशाली मैथिल संस्कृति के प्रतीक चिन्ह बन के उभर लैन अछि।

अइ आधार पर मिथिला में दूं रंग के मैथिल अछि एगो बाभन आ दोसर सोलकन। मैथिली भी दूं रंग के एगो बाभन कैं मैथिली आ दोसर सोलकन के मैथिली। संस्कृत के नाटक में निम्नवर्गीय पात्र के भाषा के अपभ्रंश बना देल जाइत रहै।तहिना विद्यापति भी जन सामान्य के लेल गीत गाना आ उच्च वर्ग के लेल पुरुष परीक्षा लिखनन।वर्ग भेद के आधार पर एहन रचना संस्कृत आ मैथिली साहित्य में पायल जाति अछि।आजुक समय में भी मैथिली के संस्कृतनिष्ठ आ शास्त्रीय भाषा बनाबे के षड्यंत्र चल रहल अछि।जे जन सामान्य साहित्य आ संस्कृति से बंचित रहै।

मिथिला में एते उच्च नीच आ छुआछूत के भाव है कि बाभन दलित वर्ग के आइ तक पूजा पाठ आ संस्कार नै करवैत अछि। दलित के इहां भोजन के सवाले नै अछि।सोलकन के पूजा पाठ आ संस्कार करवैत अछि।परंच आइ धरि सिद्ध अन्न (भात,दाल)भोजन नै करैत अछि।परंच कोरंजाभोजन ( चूड़ा,दही, चीनी, मिठाई आ फल)करैत अछि। मंदिर में दलित गच्ची (मंदिर के चबूतरा) पर न चढ सकैत रहे।सोलकन मंदिर के गर्भगृह में नै जा सकै अछि। केवल जनेऊधारी जा सकैत अछि।

बंचित समाज के अइसे घबराय कैं नै चाही। कारण मैथिल आ मैथिली भाषी त बंचित समाज भी अछि।अप्पन संस्कृति आ समाज के हित में निर्भय आ नि: संकोच साहित्य सृजन करबाक चाहि।

लेखक :आचार्य रामानंद मंडल, सामाजिक चिंतक, सीतामढ़ी,स्रोत : मंडलजीके फेसबुक वाल ।

फाल्गुनन्दको योगदान सबै धर्म, सम्प्रदायका लागि अनुकरणीय छन् : उपराष्ट्रपति यादव

काठमाडौं। उपराष्ट्रपति रामसहायप्रसाद यादवले किराँत धर्मावलम्बीका महागुरु फाल्गुनन्दले सांस्कृतिक पहिचान र समाज सुधारका क्षेत्रमा दिनुभएको योगादन सबै धर्म, सम्प्रदायका लागि अनुकरणीय रहेको बताएका छन्।

फाल्गुनन्द जयन्ती, २०८१ का अवसरमा आज शुभकामना दिँदै उनले फाल्गुनन्दले तयार पार्नुभएको ‘सत्यधर्म मुचुल्का’ आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक रहेको बताए।

“छोरीको विवाह गर्दा सोत–रीत (पैसा लिन नहुने), भगवान्को पूजा गर्दा जीवहत्या गर्न नहुने, मद्यपान तथा मासु सेवन नगर्ने, मृत्यु संस्कार तीन दिनमा सम्पन्न गर्नेजस्ता समाज सुधारका महत्त्वपूर्ण सामाजिक एवं सांस्कृतिक पक्ष त्यसमा समेटिएका छन्, जुन सबै धर्म, सम्प्रदाय, जाति, समुदाय र समाजका लागि उत्तिकै अनुकरणीय छन्”, उपराष्ट्रपतिले भनेका छन्।

फाल्गुनन्दको उच्च आदर्श, सद्विचार, पवित्र उद्देश्य र अवलम्बन गर्नुभएको सत्मार्ग सिंगाे नेपाली समाजको मार्गदर्शन गर्ने महत्त्वपूर्ण पक्ष भएको उपराष्ट्रपति यादवको भनाइ छ।

“फाल्गुनन्दका प्रेरणादायी उपदेश र मार्गदर्शनले आ-आफ्नो संस्कृति र परम्परा मनाउने नाममा पछिल्लो समय नेपाली समाजमा विकास हुँदै गएको भड्काउलोपन, आडम्बर र महँगा कुसंस्कृतिलाई मितव्ययी एवं संयमित बनाउन सहयोग पुग्ने भएकाले हामी सम्पूर्णले त्यसको परिपालना र अनुशरण गर्न अति जरुरी छ”, उनको सन्देशमा उल्लेख छ।

उपराष्ट्रपति यादवले किराँत धर्म र संस्कृतिको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएका फाल्गुनन्द ले शिक्षा, सामाजिक समता र सांस्कृतिक पहिचानको क्षेत्रमा उल्लेखनीय कार्य गर्नुभएको स्मरण गरे।

किराँत समुदायका धर्मगुरु भए पनि सबै समुदायले फाल्गुनन्दप्रति समान श्रद्धा र आस्थाका साथ जन्मजयन्ती भव्यताका साथ मनाउने गरेको उल्लेख गर्दै उनले किराँत धर्म र संस्कृतिको मौलिक पहिचानको संरक्षणमा जोड दिँदै समाज सुधारको अभियानमा फाल्गुनन्द जीवनभर अहोरात्र समर्पित एवं सक्रिय रहेका बताएका छन्।

यस जयन्तीलाई किराँत समुदायको गौरवशाली इतिहास र परम्परालाई जगेर्ना गर्ने अवसरका रूपमा लिन सक्नुपर्नेमा जोड दिँदै उपराष्ट्रपति यादवले सामाजिक, सांस्कृतिक र धार्मिक दृष्टिकोणले महत्त्वपूर्ण फाल्गुनन्द जयन्तीले राष्ट्रिय एकता, पहिचान र सामाजिक चेतना बढाउन सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गरे।

उहाँले राष्ट्रिय विभूति फाल्गुनन्दको जन्मजयन्तीले सम्पूर्ण नेपालीलाई देश र समाजमा सदाचार, सद्भाव, सहिष्णुता र एकता कायम गर्दै मुलुकको विकासको महाअभियानमा जुट्ने उत्प्रेरणा प्रदान गरोस् भनी कामना गरेका छन्।

छठी मैया (माता) को हुन् ?

दिनेश यादव

छठी माता(मैया) जसलाई देवी षष्ठीको नामले चिनिन्छ । पौराणिक कथाहरुमा उनलाई एउटा महत्वपूर्ण देवी मानिएको छ । ती देवीलाई संतान प्राप्ति र उनको कल्याण गर्ने देवीको रुपमा पूजा आराधना गर्ने परम्परा छ ।

छठी मैयालाई संतान सुख र उनको दीर्घायुको देवी मानिन्छ । उनको पूजा आराधना गर्दा संतानको जीवनमा सुख, शान्ति र समृद्धि आउने मान्यता रही आएको छ । पौराणिक कथाहरुका अनुसार छठी मैया ब्रह्म देवको मानस पुत्री र भगवान सूर्यको बहिनी हुन् ( शर्मा लवीना, २०२४) । छठी मईया र सूर्यदेव भाइ र बहिनी भएकाले दुवैको पूजा एक साथ गरिन्छ ।

छठी मैयालाई सूर्य देवको बहिनीको रुपमा मानिने भएकाले छठ पूजामा भगवान सूर्य देवसंगै छठी मैयाको पनि पूजा गरिन्छ ( मंडल विनिता, २०२४)।

छठ देवीलाई सूर्यको बहिनीको रुपमा मानिन्छ, उनलाई प्रसन्न गर्नका लागि जीवनको महत्वपूर्ण अवयवहरुमा सूर्य र जलको महत्वलाई स्वीकार गर्दै , यसलाई साक्षी मानेर भगवान सूर्यको आराधना तथा उनलाई धन्यवाद व्यक्त गर्दै पवित्र जलाशयहरुको किनारमा पूजा गरिन्छ । छठ व्रतको कथा अनुसार छठ देवी ईश्वर की पुत्री देवसेना बताइएको छ । देवसेनाले आफ्नो परिचयमा भन्छिन्–वह प्रकृतिको मूल प्रवृतिको छैठौं अंशबाट उत्पन्न भएकोले मलाई पष्ठी भनिएको हो (वेबदुनिया, २०२४) ।

मार्कण्डेय पुराणमा सृष्टिकी अधिष्ठात्री प्रकृति देवीले आफूलाई ६ अंशमा विभाजित गरेकी छन् । ती मध्ये छैठौं अंशलाई सर्वश्रेष्ठ मातृ देवीका रुपमा मानिन्छ, जो ब्रह्माकी मानस पुत्री हुन् (ऐ.ऐ.) ।

छैठी मैया, भगवान शंकरका पुत्र कार्तिकेयकी पत्नी हुन् । उनको पूजा र आराधनाबाट जीवनभर अरोग्य, वैभव र संतान सुखको आशीर्वाद प्राप्त हुन्छ (नारायण सेवा संस्थान, २०२४) ।

छठपूजा सूर्यको आराधना हो । कार्तिकेयकी पत्नी देवसेना छठी मैया हुन् , जो प्रकृतिको छठौं अंशका रुपमा उत्पन्न भएकी थिइन ( धर्मायण,२०७९)

माथि उल्लेखित तर्कहरु भन्दा अलिक पृथक भनाई पनि छठ मैयाको बारेमा रहेको पाइन्छ । भारतीय लेखक कुमार निर्मलेन्दुले मगध के इतिहास की कथात्मक यात्रा ‘मगधनामा’ मा छठी मैयाको सन्दर्भमा लेखेका छन् –

‘ऊषा’ र ‘प्रत्यूषा’ सूर्यको दुई श्रीमतिहरु हुन् । सूर्यको पहिलो किरणलाई ऊषा र अन्तिम किरणलाई प्रत्युषा भनिन्छ । ऊषा र प्रत्युषा सूर्यको पत्नी हुनका साथै उनको दुई प्रमुख शक्तिहरु पनि हुन् । मगध क्षेत्रमा कार्तिक र चैत्र मासको शुक्लपक्ष षष्ठी र सप्तमीका दिन सूर्यसंगै अघोषित रुपमा उनको दुई शक्तिहरु ऊषा र प्रत्यूषाको सश्रद्धा पुजा गरिन्थ्यो । कार्तिक एवं चैत्र मासको शुक्लपक्ष षष्ठीलाई मगधमा ‘सूर्य–षष्ठी’ को व्रत राख्ने पुरानै परम्परा छ । सूर्य–षष्ठीको अवसरमा मनाईने लोकपर्वलाई ‘छठ पर्व’ भनिन्छ । छठ, वास्तवमा सूर्यदेवको उपासनासंगै उनको शक्तिहरुको उपासना गर्ने लोकपर्व हो । प्रमुख रुपमा सूर्यदेवको दुई शक्तिहरु ऊषा र प्रत्यूषाको उपासना गर्नुका कारण सूर्य–षष्ठीलाई सामान्यतः ‘छठ मैयाको पूजा’ को नामले पनि चिनिन्छ । प्राचीनकालबाटै ‘छठ मैया’ लाई यस क्षेत्रमा लोककल्याणकारी देवीका रुपमा पुजा गरिन्छ (मगधनामा, २०२३)

सन्दर्भ सामग्रीहरु :

शर्मा लवीना, टाईम्स नाउहिन्दी डटकम, नवभारत, ७ नोभेम्बर २०२४, भारत ।

मंडल विनिता, इण्डिया टिभी, ७ नोभेम्बर २०२४, भारत ।

वेबदुनिया डटकम, २०२४, भारत ।

नारायणसेवा डट ओआरजी, २०२४, भारत ।

धर्मायण, भाग ३, अंक सं. १२७, माघ, २०७९ वि.सं. पृ.७५, भारत ।

कुमार निर्मलेन्दु, मगधनामा: मगध के इतिहास की कथात्मक यात्रा, २०२३, दोस्रो संस्करण, भारत ।

डिस्क्लेमर : यहाँ दिइएको जानकारीहरु धार्मिक आस्था र लोक मान्यताका आधारमा स्रोतसहित दिइएको छ । यसका कुनै पनि वैज्ञानिक प्रमाण भेटिदैन ।

छठ 'पूजा' हो या 'पर्व' ?

छठ '#पूजा' हो या '#पर्व' ? धेरैजनामा यसबारे कन्फ्युजन छ । यसमा तपाईको बिचार लेख्नु होला । मेरो अध्ययनमा 'पूजा' र 'पर्व' दुई फरक अवधारणाहरू हुन्, यद्यपि यी दुई धार्मिक र सांस्कृतिक अभ्यास र अनुष्ठानसँग सम्बन्धित छन्। यहाँ दुबै बीचको मुख्य अन्तरहरू उल्लेख गरेको छु :-

1. पूजा (Pooja):

●अर्थ: पूजा धार्मिक अनुष्ठान हो जसमा भगवान वा देवीलाई श्रद्धा र भक्ति व्यक्त गरिन्छ।

●प्रकृति: व्यक्तिगत वा सामूहिक रूपमा गरिन्छ। व्यक्तिले आफ्नो घरमा, मन्दिरमा वा अन्य पवित्र स्थानमा पूजा गर्न सक्छ।

●समय: पूजा दैनिक, साप्ताहिक, मासिक, वा कुनै विशेष अवसरमा गरिन्छ।

●अनुष्ठान: विशेष मन्त्र, पाठ, दीप, प्रसाद, फूल, आदि प्रयोग गरी गरिन्छ।

2. पर्व (Festival):

●अर्थ: पर्व एक विशेष दिन वा दिनहरूको समूह हो जुन कुनै धार्मिक, सांस्कृतिक, वा ऐतिहासिक घटनाको सम्झनामा मनाइन्छ।

●प्रकृति: सामूहिक रूपमा समाज वा समुदायले मनाउँछ। यसले ठूलो उत्सव, सांस्कृतिक गतिविधि, तथा मानिसहरूबीचको मेलमिलापको अवसर सिर्जना गर्छ।

●समय: पर्व प्रायः वार्षिक रूपमा हुन्छ, जस्तै दसैं, तिहार, होली, आदि।

●अनुष्ठान: विभिन्न परम्परागत रीतिथिति, नाचगान, मेला, भोज आदि गरिन्छ।

संक्षेपमा, पूजा भनेको व्यक्तिगत वा सामूहिक धार्मिक अनुष्ठान हो, भने पर्व भनेको एउटा समाज वा समुदायको विशेष अवसर हो जुन धार्मिक, सांस्कृतिक, वा ऐतिहासिक महत्त्वको रूपमा मनाइन्छ।

द्रष्टव्य : तपाईंलाई आफ्नो बिचार राख्न सहजताका लागि माथि केही बूंदाहरू उल्लेख गरेको हूँ । यसको उद्देश्य कुनै विवाद वा मतभेद सिर्जना गर्नु किमार्थ होइन । #छठ को मंगलमय शुभकामना ! 😊

आज भाइटीका, बिहान ११ः३७ बजे उत्तम साइत

काठमाडौँ, २०८१ कात्तिक १८। यमपञ्चकसमेत भनिने तिहारको पाँचौं दिन आइतबार भाइटीका पर्व दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइलाई श्रद्धा, आस्था र निष्ठाका साथ दीर्घायु, आरोग्य र ऐश्वर्य प्राप्तिको कामना गर्दै परम्पराअनुसार पञ्चरङ्गी वा सप्तरङ्गी टीका लगाएर मनाइँदैछ ।

प्रत्येक वर्ष कात्तिक शुक्ल द्वितीयाका दिन मनाइने नेपालीको दोस्रो ठूलो चाड तिहारको मुख्य दिन आज दाजुभाइले दिदीबहिनीबाट टीका ग्रहण गर्दैछन् । आजको दिनलाई यमद्वितीया पनि भनिन्छ।

दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई टीका लगाएपछि दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई टीका लगाउने गरिन्छ । दिदीबहिनीलाई पूजा गर्नाले अखण्ड सौभाग्य र ऐश्वर्य प्राप्त हुने शास्त्रीय मान्यता रहेको धर्मशास्त्रविद् एवं नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका सदस्य प्रा डा देवमणि भट्टराईले राससलाई जानकारी दिनुभयो ।

भाइटीकाको टीका आज दिनभर लगाउन कुनै बाधा नभए पनि साइत खोज्नेका लागि बिहान ११ः३७ बजेको अभिजित् मुहूर्त उत्तम रहेको समितिका अध्यक्ष प्रा श्रीकृष्ण अधिकारीले बताउनुभयो । यसवर्ष भाइटीका लगाइदिने पूर्व र लगाइमाग्ने पश्चिम फर्कनुपर्ने समितिले जनाएको छ । यसो गरेमा वृश्चिक राशिमा रहेका उत्तरका चन्द्रमा दाहिने पर्नेछन् । शुभ कर्ममा चन्द्रमालाई अघि वा दाहिने पार्नुपर्ने शास्त्रीय नियम छ ।

राज्य सञ्चालकले भने साइतमै टीका लगाउनुपर्ने समितिले जनाएको छ । आज लक्ष्मी पूजाका दिन स्थापना गरिएको दियो, कलश र गणेशको पूजा गरी मूल थालीमा लेखिएको अष्टदलमा मार्कण्डेय, अश्वत्थामा, बलि, व्यास, हनुमान, विभीषण, कृपाचार्य र परशुराम गरी अष्ट चिरञ्जीवी, चित्रगुप्त, यमराज, यमुना र धर्मराज, गणपत्यादि वनस्पत्यन्त देवता, नवग्रहको समेत पूजाआराधना गरी दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई तेलको धाराले छेकेर परम्पराअनुसार सप्तरङ्गी वा पञ्चरङ्गी टीका, मखमली, सयपत्री वा गोदावरीलगायत फूलका माला लगाइदिने गरिन्छ ।

तिहारमा सप्तरङ्गी टीका लगाउने भनी प्रचारप्रसार गरिए पनि शास्त्रीय मान्यता भने तिहारमा लगाउने टीकाको रङ्ग रातो, सेतो, पहेँलो, हरियो र नीलो गरी पाँचवटा उल्लेख गरिएको धर्मशास्त्रविद् समितिका अध्यक्ष अधिकारीले सुनाउनुभयो ।

टीका लगाइदिएपछि दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई ओखर, कटुस, मरमसला एवं सेलरोटीलगायत खानेकुरा दिने र दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई गच्छेअनुसार सौभाग्यका प्रतीक कपडा र दक्षिणा दिई सम्मान प्रकट गर्ने धार्मिक एवं सामाजिक परम्परा छ ।

रासस/गोरखापत्र