♧♧♧♧♧♧♧
चूल्हे की आग
नसिब कहाँ उसे
जो है गरीब ।
♧♧♧♧♧♧♧
चूल्हे जलती
पेट की आग बुझती
ऊर्जा मिलती ?
♧♧♧♧♧♧♧
निर्धनताएँ
चूल्हे की शत्रु बना
शैतान भूख ।
#दिनेश_यादव
काठमाण्डू (नेपाल)
2 मार्च 2024
Saturday, 23 March 2024
होली पर्वका अवसरमा उपराष्ट्रपतिको शुभकामना संदेश
Wednesday, 20 March 2024
सामाजिक रुपान्तरणमा मधेशी आयोगको भूमिका महत्वपूर्ण : उपराष्ट्रपति
Tuesday, 5 March 2024
#होली (अनुभव र भोगाई)
दिनेश यादव 
पूर्वी नेपालको झापा शिवगञ्जमा मेरो बाल्यकाल बित्यो । त्यहींको जनआदर्श माविबाट मेरो स्कूले शिक्षा पुरा भयो । आजपनि त्यो ठाउँ मेरा लागि प्यारो छ, म त्यहाँको धर्तिलाई सत्–सत् नमन गर्छु । किनभने त्यहाँ मैले 'एउटा नेपाली'को परिचय र सम्मान पाएको थिएँ। आज मेरो त्यो परिचय कता–कता हराएको जस्तो भान मलाई परेको छ । नेताहरुका कारण यहाँ कोही पहाडे, कोही हिमाले त कोही मधेसे बनेका छन् । व्यक्तिपिच्छे मात्रै होइन दलगत रुपमै नेपाली हुनुको परिभाषा बदलिएको अवस्था छ.......... ।
होली आउँदा मेरा मनभित्र प्रश्नहरुको थुप्रो लाग्छ । आज त्यही होलीको अनुभव लेख्ने जमर्को गरेको छु । शिवगञ्जमा सबै नेपाली भएरै होली खेल्थ्यौं, औंधी रमाइलो हुन्थ्यो । म आफ्ना बालसखाहरू (शिवगंज बजारका ईश्वर पाठक, मातृका राजबंशी, सूर्य राजबंशी, दधिराम गणेश, दीपेन्द्र अग्रवाल, राजेश मित्तल, लोकेश अग्रवाललगायत) संग खेलेको होली मेरो मानसपटलमा ताजै छ । त्यहाँ खेलिएको होलीमा कुनै सम्प्रदायिकता थिएन । सबैजना मिलीजुली खेल्थ्यो, होली । एक जना दिदी (नाम उल्लेख गर्न उपयुक्र्त थानिन) ले मेरा श्रद्धेय गुरु रामदेव मण्डल सरसंग गणितको ट्युशन पढ्न आउँदा पहिलो पटक मलाई ‘पश्चिमा’ भनेकी थिइन, त्यो पनि जिस्किने क्रममा । ती आदरणीया दिदीबाट मायाले ‘काले’ र ‘चकचके बांदर’ को उपमा मैले धेरै पटक पाएको थिएँ । लामो छुट्टिमा आफ्नो जन्मथलो सप्तरी फकिरा जाँदा या त्यहाँबाट शिवगञ्ज फर्किदा तिनै दिदीले ‘देश’ बाट कहिले आयो भन्थिन , बस त्यति हो । म खुब रमाउँथे । यसैगरि अर्का आदरणीय सर प्रह्लाद रायबाट ‘सतार’ र ‘कुपात्र’ को संज्ञा त धेरै चोटी पाइयो ।
तर मलाई ‘#मधेशी’ कसैले भनेका थिएनन । त्यहाँका रैथाने राजबंशी, ताजपुरिया, गन्गाई, सन्थाललगायतका साथीलाई चाहीं ‘मधेशी’ भनेर सम्बोधन गरिन्थ्यो, त्यसताका । होली खेल्दा भने यी सबै परिचय हराउँथ्यो, तीन दिन मजाले खेलिन्थ्यो । पहिलो दिन कादो (हिलोपानी), दोस्रो दिन रंग र तेस्रो दिन अबिर । उमेर बढ्दै जाँदा मेरो होली खेल्ने तरिका र समूह फेरिए, फरक भए, तर हामी एकै थियौं ।
शिवगंजबाट एसएलसी सकाएर भारतमा लामो समयसम्म अध्ययनपछि २६ वर्षअघि राजधानी छिर्दा मेरो परिभाषा र परिचय एकाएक बदलियो , मलाई यहाँ #मधेशी बनाइयो । मलाई मधेशी भनेर बोलाउदा कति चोटी त धेरैसँग झगडै पनि गरें, रामधुलाई पनि खाइयो, कुटियो पनि । यी सब अतित भइसक्यो म बिर्सन चाहन्छु । तर राज्यले, खासगरी राजधानी केन्द्रित सत्ता (काठमाडौं) ले चाडबाडलाई पनि मधेशी र पहाडे भनेर छुट्याइ दिएको देख्दा म खिन्न हुन्छु, दुखी बन्छु । पहाड र मधेशमा एक–एक दिन विदा छुट्टाछुट्टै किन ?
सांस्कृतिक चाडबाडले देशका नागरिकहरुलाई एक आपसमा जोड्छ । राज्यले भने विभाजनको रेखा कोरी दिएको छ , किन ? मेरो गाउँ फकिरा सप्तरीमा जिउँदो होली (जितहा होली) अर्थात पहाडी समुदायले होली खेल्ने दिन नै प्रमुख रुपमा हामी होली खेल्छौ । होलिका दहनअघि नै हामी होली खेल्छौ । राजधानीको बासमा पनि हामी यसै दिन होली खेल्छौ । तर धेरैले सोध्छन्, ‘तपाईहरुको होली त भोली होइन, आजै किन खेल्नु भो ? ’ म अबाक हुन्छु, बोली फुट्दैन,जबाफ दिन सक्तिन । अनि मनमनै प्रश्न गर्छु , किन राज्यले नेपाली नागरिकलाई दुई धुंजामा बांडेको होला ? के होलीका अवसरमा दुई दिन सार्वजनिक विदा दिन सकिन्न ? होलीलाई के राष्ट्रिय पर्व बनाउन सकिन्न ? नेपाली जनताले विभाजित होली कहिलेसम्म मनाउने त ? .......बुरा न मानौं होली है।( नोट : यो सामग्री नौ वर्षअघि फेसबुकमा मैले लेखेको स्टेटसबाट साभार गरिएको हो।
Sunday, 3 March 2024
जुत्ता पसले (#नेपाली_लघुकथा)
कीर्तिपुरको एउटा जुत्ता बनाउने पसलका साहुलाई सोधें - 'पार्टी वेयर सूज छ ?'
साहू : ''छ '
(मैले लगाएको स्पोर्ट सूज र मेरो अनुहार हेरेपछि) तिनले सोध्यो, ' कसका लागि हो ?'
म : 'बुवाको लागि हो । '
तिनले स्टोरबाट पुराना मोडेलका जुत्ताहरू निकाल्दै भन्यो,'
'बुढापाकाका लागि यिनै जुत्ताहरू अहिले चलनचल्तीमा छन् ।'
म: 'यी त पुराना मोडेल पो हुन्, नयाँ मोडेलहरू देखाउँनुस् न।'
साहु :(मेरो अनुहार हेर्दै), कहाँको पार्टीमा लगाउने ?'
म : 'बुझिनँ , साहूले के भन्नु भएको ?'
साहू : 'मैले भनेको यतैको पार्टीमा लगाउने हो या मधेशतिरको पार्टीमा लगाउने जुत्ता तपाईंलाई चाहिएको हो ?'
यो भनाईपछि एकछिन म अलमलिएँ ...! भने,' भूगोल अनुसार जुत्ता पनि हुने रै'छ, हो ?'
साहू: 'हो त नि ।'
म :'ए..ए..! त्यसो भए दुवै ठाउँमा लगाउन मिल्ने जुत्ता चाहियो ।'
साहू: 'कुन पोशाकका लागि: कोट,धोती-कुर्ता या पाइजामा कुर्ताका लागि ?'
म : (फेरी अलमलिदै), सबैमा फिट हुने जुत्ता साहूजी ।'
साहूले चुच्चो न चुच्चो कालो हिल जुत्ता र जालिदार लेदर स्याण्डल दुवै एकै चोटी मेरो अगाडि प्रर्दशनमा राख्यो ।
म : 'बुढापाकाका लागि चुच्चो हिल त मिल्दैन हौ, लगाउँदा लड्न सक्छन् ।'
साहू: 'यहाँ चल्ने यस्तै हो । त्यसो भए लेदर स्याण्डल नै लिनुस्-सबै पोशाक, सबै ठाउँको पार्टीमा लगाउन मिल्छ ।' यति भन्दै तिनले स्याण्डलको विशेषता एउटा मौसमविद्, जलवायूविद्, भूगोलविद् जस्तै व्याख्या गर्न थाल्यो ।
म केही छिन मौन बस्दै भने, 'म जुत्ता लिन आएको हूँ, लेडर स्याण्डल हैन ।'
साहू अझै भन्दै थिए,'मिलाएर दिन्छु लानु न ।'
म जुरूक्क उठें अनि सोधें, 'वरपर अरू पसल होला नि ?...'
म तिनलाई बिचैमा रोक्दै भने, '....जे होस् यो मन्दी अवस्थामा पनि तपाईंले पुर्खौली पेशालाई टेको दिनु भएकोमा खुशी लाग्यो ।' मैले शुभकामना भन्न नपाउँदै तिनी एकाएक जंगिदै भने,' कुन र कसको पुर्खौली पेशा... ? के भन्नु भा'को.... ? म प्योर क्षेत्रीको छोरा हूँ । साथीभाईको संगतले जुत्ता बनाउन तिर लाग्या हूँ । तपाईंले सोचे जस्तो जातको म होइन, बुझ्नु भयो ....?'
साहूको शृंखलाबद्ध शब्दबाणबाट आजित म उम्किने बहाना खोजिरहेकै बेला तिनले भनेछन्, 'तपाईंलाई आफ्नो कुनै उत्पादन बेच्दिन ....!'
जुत्ता किन्न गएको म, एक जना व्यापारीबाट थरी-थरीको विश्लेषण, आक्रोस, कुन्ठा सुनेर घर फर्कें ।
'अमूक जातिसंग 'जोडिएको' कर्म, काम, पेशा, व्यवसाय अन्य जातिकाले गर्दा वा गरेमा के तिनले पनि जुत्ता बनाउने र बेच्ने यी साहू जस्तै आक्रोश र कुण्ठा पालेका होलान ?' 'के मन्दी बजारका व्यापारीहरू ग्राहक/उपभोक्त्तासंग यसरी नै पेश हुन्छन् ?' जिज्ञासा राखें !
#दिनेश_यादव
काठमाण्डौ (नेपाल)
२०८०फागुन २० आइतबार ।
Subscribe to:
Comments (Atom)