‘हट केक’ बन्दै तराई–मधेस

मधेस केन्द्रित दलहरुको फितलो अडान, कमजोर सिद्धान्त र झारो टार्ने व्यवहारले जनताहरु दिक्क र वाक्क छन् । त्यसेले वाह्य शक्तिको जतिसुकै दबाब आएपनि मधेसी दलहरुको निर्देशन जनताहरुले पहिलेको अपेक्षा कमै मान्ने स्थिति पनि छ । 
दिनेश यादव 
दोस्रो संविधानसभा चुनावको ‘काउन्ट डाउन’ शुरु भइसकेको छ । तर, नेताहरुकोे दाबी र भाषणमा झिनो परिवर्तन मात्रै देखिएको छ । चुनावी गतिविधिमा सक्रिय हुनुपर्नेमा राजनीतिक दलहरु अझैपनि ‘निर्धारित मितिमै निर्वाचन हुने’ रट र भनाईहरु राख्न छाडेका छैनन् । अझ उनीहरुले के भन्न थालेका छन् भने मंसिर ४ मा चुनाव नभए दोस्रो जनआन्दोलनका उपलब्धिहरु समेत गुम्ने खतरा छ । त्यसैले जुनसुकै मूल्य चुकाएर पनि निर्धारित समयमै निर्वाचन गराउनु पर्ने उद्घोष गर्दै दलका नेताहरु हिडेका छन् । दलका नेताहरुका यी उद्घोषहरु त्यतिकै भने आएको होइन । पार्टीका जिल्ला र गाउँ कमिटिका स्थानीयस्तरका नेता÷कार्यकर्ताहरुले ‘आ–आफ्नो पार्टीको स्थिति बलियो’ रहेको दाबाका आधारमा गरिएको हो । प्रमुख राजनीतिक शक्तिहरु नेपाली कांग्रेस, एमाले, माओवादी र मधेसी मोर्चा मात्रै होइन साना दलहरुका नेताहरु समेत जिल्ला–जिल्लामा आफूहरुको पकड मजबूत रहेको दाबी गरिरहेका छन् । अधिकांश ठूला र साना दलहरुले जनमत आफ्नै पक्षमा रहेको दाबी गर्नु चुनावी रणनीति मात्र भएको भनाई विश्लेषकहरुको छ । उनीहरु भन्छन्, ‘ होलसेलमा भन्ने हो भने कुनैपनि दलप्रति जनताको मोह पहिले भन्दा अपेक्षाकृत केही घटेको छ । तर मुलुकमा लोकतन्त्र जोगाउने राजनीतिक दलहरुले नै हो । त्यसैले जनताहरु अन्तरगोत्वा आफूले मन पराएको दलहरुलाई मतदान गर्ने छन् । ’ युद्धस्तरमा चुनावी प्रक्रियामा लाग्न छाडेर दलहरु कहिले काहीँ बाटो विराएको जस्तो पनि देखिने गरेका छन् । यसले जनतामा संशयबाहेक केही दिन सक्तैन । उता, नेकपा–माओवादीको अगुवाइमा ३३ दलीय मोर्चाले संविधानसभाको चुनावअघि गरेको गोलमेच सम्मेलनको माग सम्बोधन नहुने स्थिति छ । यसले अगामी चुनाव बिथोलिने हो कि भन्ने खतरा पनि छ । तर प्रमख दल र त्यसका नेताहरुमा दृढ इच्छा शक्ति र चाहना भए मुलुकमा निर्वाचन रोक्ने ताकत कसैलाई छैन । बाह्य शक्ति केन्द्रहरुले पनि नेपालमा निर्धारित समयमै निर्वाचन हुनेपर्ने पक्षमा छन् । तर अघिल्लो संविधानसभाका विवादास्पद विषयवस्तुको टुंगो नलगाइकनै गरिने अर्को संविधानसभाको चुनावको सार्थकता त्यति नभएको निराशाजनक भनाई राख्नेहरु पनि छन् । यसरी चुनावबारे जे जस्तो र जसरी क्रिया र प्रतिक्रियाहरु आइरहेका छन् यसले मुलुकमा चुनावको माहौल बनाउन सहयोग पु¥याइरहेकै छ ।
प्रमुख राजनीतिक दलहरुको अहिलेसम्मको चुनावी रणनीतिको ‘माइक्रो एनालिसिस’ गर्ने हो भने अगामी निर्वाचनमा तराई–मधेस ‘हट केक’ बन्ने निश्चितप्राय छ । दुई हातका औलामा गन्ति गर्दा समेत नअटाउने मधेस केन्द्रित दलको संख्या र मधेसी नेताहरुबीचको आपसी मनोमालिन्यताले तराई–मधेसमा गैर–मधेसी दलहरुको पकड बढेको सर्वत्र मशशुश गरिँदैछ । अझ एक जना विश्लेषकको दाबी मान्ने हो भने अगामी निर्वाचनमा मधेस केन्द्रित दलले पाउने मत घट्ने र संविधानसभामा मधेसी नेताहरुको उपस्थिति सांगुरिने छ । तर मधेसी दलहरुले यो कुरालाई स्वीकार्न तयार छैनन् । तराई–मधेस लोकतान्त्रिक पार्टीका नेताहरुले त आफूहरुले विजयकुमार गच्छदार नेतृत्वको लोकतान्त्रिक फोरमसंग चुनावी गठबन्धन गरेर जाने निश्चित भएकाले तराई–मधेसमा आफूहरुकै बोलबाला रहने बताउँछन् । तर उपेन्द्र यादव नेतृत्वको फोरम नेपालका नेता÷कार्यकर्ताहरुले भने तमलोपाको दाबीलाई ठाडै अस्वीकार गर्दै अगामी निर्वाचनमा आफूहरुले नै बाजी मार्ने दाबा गर्छन् । अझ राजेन्द्र महतोको सद्भावना पार्टीको एक नेताले ‘ तराई–मधेसका विभिन्न पार्टी र क्षेत्रका धुरन्धर व्यक्तिहरु आफूहरुमा समाहित भएकाले जनमत आफ्नै पक्षमा रहेको’ बताएर अन्य मधेस केन्द्रित दललाई चुनौति दिन समेत भ्याए । मधेस केन्द्रित दलका नेताहरुले आ–आफ्ना दाबीहरु विभिन्न शैली र वाक्य विन्यासका सार्वजनिक गरिरहँदा एमाओवादीले मिथिला क्षेत्रबाट पार्टी अध्यक्ष पुष्पकमल दहाललाई उम्मेदबारी दिन उद्घोष गरेको छ । उसले पूर्वी तराईबाट दाहार र पश्चिम तराईबाट बाबुराम भट्टराईको उम्मेदबारीका लागि नाम सिफारिस गरिसकेको छ । एमाओवादीको यो घोषणाबाट तराई–मधेस केन्द्रित दलहरु मात्रै होइन छिमेकी मुलुक भारतमा समेत एउटा तरंग पैदा गरिदिएको ठम्बाई मधेसी बुद्धिजीविहरुको छ । उनीहरु भन्छन्, ‘एमाओवादीका सुप्रिमो पुष्पकमल मधेस क्षेत्रबाट चुनाव लडेर जिते दक्षिण छिमेकी मुलुकका लागि चुनौति हुने भएकाले त्यसविरुद्ध मधेस केन्द्रित दललाई एक ढिक्का भएर जान साउथ ब्लकको कडा निर्देशन आउन सक्छ । ’ तर मधेस केन्द्रित दलहरुको फितलो अडान, कमजोर सिद्धान्त र झारो टार्ने व्यवहारले जनताहरु दिक्क र वाक्क छन् । त्यसेले वाह्य शक्तिको जतिसुकै दबाब आएपनि मधेसी दलहरुको निर्देशन जनताहरुले पहिलेको अपेक्षा कमै मान्ने स्थिति पनि छ । 29th August 2013 , Quatar Edition Kantipur Daily

मधेसी जनताको विकास र नेताको सत्ता मोह

 ‘ पंचायती शैलीमा चार दल हिडिरहेको छ , उसले आन्दोलनरत पक्षलाई यो मसान्तसम्म समस्या समाधानमा पुग्न डेटलाइन तोक्नु राम्रो होइन । मुलभूत मागहरुको संवोधन गरेर अघि बढे मुलुकले निकास पाउने थियो । पेलेरै जाने स्थिति भए मुलुकमा कहिले पनि संविधान बन्दैन । ’




दिनेश यादव  
विभिन्न राजनीतिक दल, सरकार र निर्वाचन आयोगमात्रै होइन केही सरोकारवाला पक्ष समेत अर्को संविधानसभा निर्वाचनको तयारीमा विस्तारै जुटिरहेका छन् । केही दलहरु भने यो चुनावी प्रतिक्रियाप्रति असहमति जनाउँदै आन्दोलनको मुडमा पनि देखिएका छन् । सरकार र चार दलिय गठबन्धनले असन्तुष्ट पक्षहरुलाई चुनावमा ल्याउन शृंखलाबद्ध वार्ता समेत जारी राखेको छ । उता, सबैले संक्रमणकालको अन्त्य र विगतका आन्दोलनबाट प्राप्त उपलब्धिलाई संस्थागत गर्न र वर्तमान राजनीतिक संकटको एकमात्र निकाश ताजा निर्वाचननै भएको रट लगाउँने कार्यपनि चलिनै रहेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरु पनि नेपालमा निर्वाचनको विकल्प नभएको भन्दै यहाँका राजनीतिक दलहरुमाथि निरन्तर दबाब कायमै राखेका छन् । निर्वाचनको मिति नजदिकै गएको छ । अब सय दिन मात्र बाँकी रहेछ ।
 यसैबीच, केही राजनीतिक पार्टी तथा नेताहरु चुनाव लक्षित कार्यक्रम अघि सारेपनि जनता भने अझै निर्वाचनप्रति विश्वस्त हुन सकेका छैनन् । खासगरि मधेसी जनताहरु अझै पनि चुनाव हुनेबारे ढुक्क हुन सकेका छैनन् । अझ मधेसका नेताहरुले भन्दै आएका संघियता, समावेशिकता, पहिचान र स्वायत्तताको कुराप्रति मधेस क्षेत्रका जनताको चासो केही सांगुरिएको अवस्था छ ।  उनीहरुको प्रमुख चासो अहिले सडक, यातायात, सिंचाई, सुरक्षा, शिक्षा र स्वास्थ्य सेवा बनेको छ । वर्षेनी बाढी, आगलागी, सर्पदंश, घटदो उब्जनी, उत्पादनको गिर्दो मूल्यप्रति उनीहरु बढी चिन्तित छन् । पहिलो संविधानसभाको निर्वाचनपछि मधेसी समुदायको कुनैपनि समस्याको समाधान हुन नसक्नु र मधेसी नेताहरुमा देखिएको सत्ता मोहले उनीहरुलाई थप निराश र कुन्ठित मात्रै बनाएको छ । त्यसैले मधेस क्षेत्रका गाउँ–गाउँमा बसोबास गर्नेहरुको चासो राजनीतिबाट कम हुँदै गएको छ । उनीहरुलाई राजनीति, राज्यको संरचना, शक्ति बाँडफाँड र पहिचानको मुद्दा भन्दा पनि आफ्नै चिन्ता छ । वर्षेनी साहूको ऋण काढेर छोरालाई विदेशमा श्रमका लागि पठाउने जोहोमा छन्, उनीहरु । धेरै स्थानमा खडेरी छ, रोपाईनै हुन सकेको छैन । यस्तो अवस्थामा संघीयता, गणतन्त्र, राष्ट्रपतीय कि प्रधानमन्त्रीय शासन प्रणालीबारे जिज्ञासु बन्ने कुरै भएन । अझ बेला बखत राजतन्त्र र धर्मनिरपेक्षताको बहस पनि चल्ने गरेको छ । यसबारे त मधेसका ग्रामिण जनतामा खासै खासो नै नरहेको एक विश्लेषक बनाउँछन् । मधेसी जनताहरुले त ‘को नेता सरकारमा गए ?’ र मधेसका लागि ‘कसले के गरे ?’ भन्ने विषयमा मात्रै अहिले चासो दिएका छन् । नेताहरु चुनाव जितेर गएपछि एक पटकपनि घर दैलोमा आएर आफूहरुको पीडा र समस्या बुझ्न नआएको गुनासो उनीहरुको छ । 
मधेसी जनतामा व्याप्त निराशा र कुन्ठाबारे तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी (तमलोपा) का प्रवक्ता सवेन्द्रनाथ शुक्लले चिन्ता व्यक्त गरे । उनले देश र मधेसको राजनीतिक अवस्था त झनै जटिलताबाट गुज्रिरहेको समेत बताए । ‘खासगरि संविधानसभाको अवसानपछि मधेस विभाजित अवस्थामा पुगेको छ । तर चुनाव नजिकिदै गर्दा त्यसमा केही फरकपन महशुश गरिन थालिएको छ ’ उनले भने, ‘ दलहरु विभाजित भएपनि जन दबाबले अगामी संविधानसभाको निर्वाचनमा मधेस केन्द्रित पार्टी एक भएर जाने छन् । ’ उनको यो भनाई निर्वाचनप्रति लक्षित छ । तर जनताले विकासबारे प्रश्न सोध्ने गरेका छन् । शुक्ले असन्तुष्ट पक्षलाई समेटेर अघि बढ्न खासै गाह्रो कुरो नभएको बताए । उनी थप्छन्, ‘ छुटेकाहरुका लागि मतदाता नामावली संकलन, क्षेत्र निर्धारणलगायतका विषयबारे सहमतिमा पुग्न मंसिर ४ को निर्वाचन सार्नु पर्दैन । मधेसमा जनसंख्याका आधारमा १०÷१२ सिट थप्न चुनाव सार्नै पर्दैन ।’ 
उनले स्वायत्त मधेस प्रदेशका लागि संघियता र समावेशिकता नै मुल विषय भएकाले आफूहरु यसैलाई चुनावको मुद्दा बनाउने बताए । ‘जनतालाई यो कुरो बुझाइ राख्नु पर्दैन, उनीहरु बुझिसकेका छन् ’ शुक्लले भने, ‘ मुलुकका सबै क्षेत्रमा विकास होस् भन्ने उदेश्यले नै विगतमा पाँच विकास क्षेत्र र विकेन्द्रिकरण नीति अबलम्बन गरिएको थियो तर त्यसले पनि मधेसको विकास सम्भव भएन  । त्यसैले अहिले संघियतातर्फ उपेक्षित र उत्पीडित मधेसी, जनजाति, आदिवासीहरु अग्रसर भएका हुन् । ’
मधेसी जनअधिकार फोरम नेपालका केन्द्रिय नेता तथा प्रवक्ता रत्नेश्वरलाल कायस्थको विचार अलिक फरक छ । उनले मधेसी जनता मधेसको मुद्दा र समस्याप्रति सचेत रहेको बताउँदै उनीहरु यसको समाधानका लागि प्रतिक्षारत रहेको बताए । ‘विगतमा केही मधेस केन्द्रित दलहरुले मधेसको मुलभूत मुद्दाहरुको संवोधन गर्न जिम्मेवार देखिएन’ उनले भने, ‘ जनता केही निराश भएपनि फोरम नेपालप्रति उनीहरु आशाबादी छन् । किनभने हामीले धेरै पहिले उठाएका मुद्दाहरु आज सबैका लागि ‘जेन्युन’ बन्दै गएका छन् । ’ उनले आफूहरु मुुलुकको राजनीतिक अस्थिरता समाप्त गर्न सार्थक चुनावको पक्षमा रहेको बताए । ‘क्षेत्र निर्धारण, मतदाता परिचयपत्रलगायतका मुद्दाहरुको संवोधन हुनुपर्ने मागसहित ज्ञापन हामीले सम्बन्धित निकायमा झण्डै चार महिनाअघिनै बुझाएपनि सुनुवाई हुन सकेको छैन ’ उनले भने, ‘यो सरकार बनाउने र चार दलिय संयन्त्रको कठपुतली भएर बसेको संयुक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चा अहिले गोहीको आशुँ बगाउने अवस्थामा पुगेको छ । उसले उच्चस्तरीय संयन्त्र गठनकै बेला क्षेत्र निर्धारण र सबै मतदातालाई निर्वाचनमा समेटनु पर्ने माग उठाउनु पर्नेमा अहिले उठाउनुले मधेसप्रति र चुनावप्रतिको नियत उनीहरुको स्पष्ट नरहेको पुष्टि भएको छ ।’ नेता कायस्थले मंसिर ४ को निर्वाचन परिणामुखि बनाउन आफूहरुले अघि सारेको मागको संवोधन हुनै पर्ने बताए । ‘ संविधानसभाको विघटनको कारण अझै जनताले बुझ्न नसकेको अवस्था छ । त्यसैले हाम्रो पार्टी चुनाव र संघर्ष दुवै मार्गलाई अप्नाउँदै अघि बढेको छ  ’ कायस्थले भने, ‘ पंचायती शैलीमा चार दल हिडिरहेको छ , उसले आन्दोलनरत पक्षलाई यो मसान्तसम्म समस्या समाधानमा पुग्न डेटलाइन तोक्नु राम्रो होइन । मुलभूत मागहरुको संवोधन गरेर अघि बढे मुलुकले निकास पाउने थियो । पेलेरै जाने स्थिति भए मुलुकमा कहिले पनि संविधान बन्दैन । ’

छद्मभेदी लोग बातबहादुर

Dinesh yadav

असहमति या विमति न जताते तक सभी लोगो के लिए कोई सुयोग्य और अच्छे कहलाते है, विपरित होते ही ‘दोगला चरित्र’ की संज्ञा देना वही पुरानी अदायें हैं । आप भी उस से परे नही ठहरे ? खैर, यह आप की अपनी बात और मर्जी हुई । यहाँ मै आप के टिप्पणी को पूर्ण रुपेण अस्विकार करता हूँ । इस जमाने मे लोक ‘यस मैन’ को ज्यादा चाहते है, मै उसमे से नही हूँ । आप चाहे लाखो बुराई करते अपनी भडास मुझ पर निकाले, ‘झुठ को झुठ और सच को सच’ ही कहुँगा । पत्रकारिता के दो दशक के दौरान मैने प्रत्यक्ष और अप्रत्यक्ष रुप से ढेर सारे नेता को पनाह दी है, अपने बुतो से सहयोग करी है , मन्त्री भी बने है बहुतो । माफ करिएगा, मै उन नेताओं का नाम यहाँ उल्लेख करना उचित नही मानता । साहजी, छद्मभेदी लोग बातबहादुर होते है । आपके ‘स्टेटस’ मे काफी दोगली बातेँ भी कहीँ है, अपवाद से परे आप भी नहीं । जहाँ तक आपकी पत्रकारिता की बाते हैं, अब वह व्यवसायिकता के डगर पर हैं । व्यापार और उद्योग भी । इसिलिए आपके ‘इन्ट्रेस्ट’ भला वह क्यो पडोसेगा ? फिर भी कमोवेश सभी क्षेत्र और वर्गोका ‘कभरेज’ तो अखबार कर ही रहा हैं । दुसरे के दुकान पर ‘तुम यह बेचो , वह मत बेचो’ नही कह सकते ? मै दो दशक एक ही बात दोहराता आ रहा हूँ, ‘कोई मधेस के लाल निकले जो अखबार चलाए ।’ इसके अनसुनी आजतक जारी हैं । यहाँ यह कह देना उचित होगा कि मधेस मे ‘पैसाकारिता और प्रचाकारिता’ नहीँ ‘अलख जगानेबाली मिशन पत्रकारिता’ जरुरी है । कुछ मधेसी अग्रज और अनुज मधेस के नाम पर ‘धन्दाबाज’ और ‘सौदाबाज’ बन कर चाँटी काट रहे हैं । यदि उसी को आप मधेसी पत्रकार और मधेसी पत्रकारिता कहते हैं तो यह आप की बात होगी । परन्तु मै इसे खारिज करता हूँ ।
देखिए , मधेस मे विकृति, विसंगति और कुसंस्कारों के जड राजनीतिक पार्टी और उसके मुखिया है । वे सभ मधेस के नाम पर लूट मचा रहे है । पिछले दिने मधेस के नाम पर एनजिओ÷आइएनजीओ धन्दागिरी शुरु हुई है । कुछ लोक मालामाल हो रहे हैं । खैर यह उनकी खुशी है । इसमे किसी को ईष्र्याभाव नही जगनी चाहिए ।  
जनाव साह साहेब, आज, भगवा कुछ मधेसी लोक दोगलापन्थी के एक बडा नमूना बनकर उभर रहें हैं ।  उनके अप्राकृतिक मधेस भक्ति संदेहास्पद है । मधेस एक अंधी खायीँ के मोहाने पे खडा हैं, एक हलके से हावा का झोका पिछले ‘मधेस विद्रोह’ के सभी उपलब्धियोको समाप्त कर देगा । परन्तु जनता करे तो क्या करे ? मधेस के आम जनता आज खरबूजे की भांत हों गयी है और भ्रष्ट, पदलोभी, सत्तालोभी, द्रव्यलोभी मधेसी नेता छूरी के सामान हैं, यानी खरबूजा छूरी पे गिरे तो भी कटेगा और छूरी खरबूजे पे गिरे तो भी वो कटेगा । इसिलिए आप जैसै बृद्धिजीवि से मधेस के रेत माफिया से पंगा लेने वाले इमानदार और समाज के सच्चा सिपाही÷संचारकर्मी को किरकिरी का विषय बत बनाए । जिसकी ईमानदारीता और कर्तव्यनिष्ठा दो छाँक की रोटी भर जुटा रहा है । उसके जज्बे और हौसले को कम करेंगे तो अन्याय होगा । इसिलिए मै कहता हूँ कि आपके ९० प्रतिशत पत्रकार और बुद्धिजीविको दोगले कहनेका निचोड बेतूक और बकवास है । एक सच्चा पत्रकार लग्गू–भग्गू नहीँ बन सकते , वह चाहे किसी भी कौम के भला क्यो न हो ।
आप ही बताए, अति मधेसपन्थी भडकाव से क्या मधेस और मधेसीयों का कल्याण संभव है ? रंगे सियार मधेसी नेता पहाडी नेतृत्व के गठबन्धन सरकार के खम्भे बारम्बार बना, आज भी है । मधेस मे कायापलट क्यो नही हो सका । सत्तालोभी हमारे नेता बातबहादुर है, भला और वे कर भी क्या सकते हैं ? हाँ, गत्ते की तलबारें भाँज सकते है, कभी एमाओवादी, कभी कांग्रेस और कभी एमाले की पूँछ में कँघी कर सकते है , तो कभी उनके घिसा रिकार्ड बजाकर जनताको सुना सकते है ।
शेर की खाल ओढे इन छद्म मधेसवादी दल के नेता गीदडो की जमात मे अकेले नही है, बेनामधारी फेसबुक बाले और उपनामधारी लोगों का भी साथ हैं । इतना ही नहीं और भी कई नकली मधेसवादी छुटभैये भी है । २०६४ के मधेस विद्रोह मे जनता के उभार ने मधेसी के भीतर मौजूद क्रान्तिकारी कतारों में जबरजस्त आशा का संचार किया था । अवसरवाद, सरकारवाद, धनवाद, सुविधावाद के कारण मधेसवाद से वो निर्णायक विच्छेद के स्थिति मे जकड गए, सभीको कुर्सीबाद, झुठबाद और दुस्साहसवाद के राहु ने ग्रस लिया है । मधेसी दल और उसके नेता के इसी भटकाव के रास्ते पर आगे बढी और खण्ड–खण्ड विभाजन की त्रासदी का शिकार भी हुई । यही तो सच्चाई है । अन्त्यमे, मधेस जनविद्रोह के दौरान बेमिसाल और अकूत कुर्वानियाँ देनबारे वीर सभीको सत्सत नमन करते शेर और लोमडी के झुन्ड बनाए नेतासभ से देश और मधेस को बचावे । feedback of Diyara shah

1