उपराष्ट्रपति यादवद्वारा अन्तर्राष्ट्रिय बाघ दिवसको सन्देश

उपराष्ट्रपति रामसहाय प्रसाद यादवले बाघ संरक्षणका चुनौतीहरु एकजुट भई सामना गर्दै अघि बढ्न सके मात्र अन्तर्राष्ट्रिय बाघ दिवसको मुल उद्देश्य प्राप्त गर्न सकिने बताउनु भएको छ । उहाँले अन्तर्राष्ट्रिय बाघ दिवसका अवसरमा दिनुभएको सन्देशको पूर्ण अंश :

संसारकै सुन्दर, अद्भूत र पारिस्थितिक रुपमा महत्वपूर्ण वन्यजन्तुमध्ये एक रहेको बाघको संख्या २० औं शताब्दीको शुरुबाट ९५ प्रतिशतले घटेकोमा चिन्तित सिंगो विश्व समुदाय पछिल्ला वर्षहरुमा संरक्षणमा विशेष जोड दिँदै आएको छ ।

सन् २०१० मा रुसको सेन्ट पिटर्सबर्गमा सम्पन्न बाघ सम्मेलनले बाघहरुको भविष्य सुरक्षित गर्र्ने उद्देश्यले हरेक वर्षको जुलाई २९ लाई ‘अन्तर्राष्ट्रिय बाघ दिवस’ का रुपमा मनाउने घोषणासंगै प्रतिबद्धता व्यक्त गर्यो । बाघको संरक्षणमा बढावा दिने, सहयोग पुर्याउने र बाघको संख्यामा वृद्धि गर्ने उद्देश्य पनि यो दिवसको हो । यो उद्देश्यमा केही हदसम्म सफलता हासिल भएको छ ।

खासगरी, पछिल्ला वर्षहरुमा सरकार, स्थानीय समुदाय, संघसंस्था र सरोकारवालाहरुको महत्वपूर्ण समर्थन र प्रतिबद्धताले यसमा सहयोग पुगेको छ । हामीले यो क्षेत्रमा अझै थुप्रै काम गर्न बाँकी छ । यो दिवसले बाघलगायतका लोपोन्मुख वन्यजन्तुहरुको प्रभावकारी संरक्षणका लागि सबैलाई थप सचेत र उत्प्रेरित गराउने विश्वास लिएको छु ।

बाघ नेपालको संरक्षित स्तनधारी वन्यजन्तु, संकटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियन्त्रण महासन्धिको अनुसूची १ र विश्व संरक्षण संघको खतरामा परेको वन्यजन्तुको सूचीमा संकटापन्न प्रजातिको रुपमा सूचीकृत छ । नेपालको राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, २०२९ ले बाघलाई संरक्षित प्रजातिको सूचीमा समावेश गरी यसको संरक्षणलाई विशेष महत्व दिएको छ ।

नेपालमा बाघको संख्यामा वृद्धि भएको तथ्याङ्कहरुले देखाएको छ । यहाँ घाँसे मैदान, पानी, आहार र वासस्थानको उचित व्यवस्थापनसंगै केही हदसम्म चोरी सिकारी नियन्त्रणका कारण पछिल्ला वर्षहरुमा बाघको संख्यामा निरन्तर वृद्धि हुनु सकारात्मक छ । तर, यसका चुनौतिहरु अझै विद्यमान छन् । खासगरी, अवैध वन्यजन्तुको व्यापार, मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व, बासस्थानको क्षति र खण्डीकरण तथा जलवायु परिवर्तनलाई पूर्ण नियन्त्रण वा न्युनिकरण गर्न आवश्यक छ । बाघको सुरक्षा र संरक्षणबाट थुप्रै लाभ लिन सकिन्छ । बाघ संरक्षित क्षेत्रहरुमा पर्यापर्यटन विकास गरी त्यसबाट प्रचुर लाभ लिन सकिन्छ । साथै, स्थानीय समुदायमा उक्त लाभको समुचित वितरण गर्दै आपसी तथा सीमापार समन्वयनलाई थप प्रभावकारी बनाउनु पर्दछ ।

अन्त्यमा, बाघको संरक्षणमा विद्यमान विभिन्न चुनौतिहरुको एकजुट भई सामना गर्दै अघि बढ्न सके मात्र अन्तर्राष्ट्रिय बाघ दिवसको मुल उद्देश्य प्राप्त गर्न सकिन्छ । यो दिवसले बाघ संरक्षणको महत्वपूर्ण अभिभारालाई दत्तचित्त र सक्रियताका साथ पूरा गर्न सबैलाई उत्प्रेरित गर्न सकोस् भन्ने शुभकामना व्यक्त गर्दछु ।

समावेशी शब्दकोश निर्माण प्रक्रिया

प्रस्तोता: दिनेश यादव

मिति : २०८१ जेठ १५ गते ।

आयोजक : मधेश प्रज्ञा प्रतिष्ठान

समावेसी/बहुभाषी शब्दकोश :

द्विभाषी शब्दकोशहरुसंग बहुभाषी शब्दकोशहरुको गहिरो सम्बन्ध रहेको हुन्छ । यसमा एउटा व्यक्तिले एक भाषामा एक शब्द वा वाक्यांश हेर्ने गर्दछ र त्यसलाई कयौ भाषामा अनुवादका साथ प्रस्तुत गर्न सक्छन् । बहुभाषी शब्दकोशहरुलाई वर्णानुक्रममा व्यवस्थित गर्न सकिन्छ या शब्दहरुको विषय आधारमा समूहीकृत गर्न सकिन्छ ।

बहुभाषी शब्दकोश सिर्जना गर्नु भनेको एउटा भाषाबाट धेरै अन्य भाषाहरुका शब्दहरु र वाक्यांशहरुको अनुवादलाई संकलित र व्यवस्थित गर्नु हो ।

बहुभाषी शब्दकोशको निर्माण प्रक्रिया –

१.भाषाको छनौट (Choose Languages)

२. डेटा संकलन (Collect Data)

३.प्रविशिष्टहरुको व्यवस्थापन (Organize Entries)

४.सटीकता प्रमाणित (Verify Accuracy)

५. शब्दकोशको ढाँचा (Format the Dictionary)

६.अणुक्रमिका निर्माण (Create Indexes)

७.अतिरिक्त विशेषता (Additional Features)

८. नियमित अपडेट (Update Regularly)

९.प्रकाशित वा साझा गर्ने (Publish or Share)

१०.कानूनी विचार ( Legal Considerations)

माथिका बूँदाहरुको संक्षिप्तमा

१.भाषाको छनौट

शब्दकोशमा कुन भाषाहरु समावेश गर्ने त्यो तय गर्ने (यहाँ मैथिली भाषाका विभिन्न भाषिकासहित अन्य भाषाहरु छनौटमा पर्न सक्छन् ) । यसका लागि कुनै प्राथमिक भाषा (मैथिली) बाट प्रारम्भ गर्दै अन्य भाषाहरुका त्यसको सटिक अनुवाद छनौट गर्न सकिन्छ ।

२. डेटा संकलन

छनौटमा परेको प्राथमिक भाषा (मैथिली) मा प्रत्येक शब्द या वाक्यांशहरुका लागि अनुवादहरु संकलन गर्ने । यो कार्य हाल उपलब्ध शब्दकोशहरु, अनलाइन स्रोतहरु वा स्थानीय वक्ताहरुसंगको परामर्शमा गर्न सकिन्छ ।

३.प्रविशिष्टहरुको व्यवस्थापन

शब्दकोशमा प्रत्येक प्रविष्टिका लागि एउटा संरचित/संरचनात्मक ढाँचा (Structured format) निर्माण गर्ने । जसमा निम्न बिन्दू समावेश गर्ने–

प्राथमिक भाषा(Primary Language):प्राथमिक भाषाको शब्द वा वाक्यांश ।

अनुवादहरु (Translations) : अन्य भाषाहरुमा सम्बन्धित अनुवादहरु ।

व्याकरणीय भाग (Part of Speech) : यदि शब्द संज्ञा, क्रिया, विशेषण आदि हो भने कुरा निर्दिष्ट गर्ने ।

टिपोटहरुको उपयोग(Usage Notes) : प्रयोग, सन्दर्भ वा क्षेत्रीय भिन्नता/भाषिक विविधता लगायतका बारेका कुनै पनि सान्दर्भिक जानकारी समावेश गर्ने ।

४.सटीकता प्रमाणित

विभिन्न स्रोतहरुसंग क्रस–रेफरेन्स गरेर वा भाषा विशेषज्ञहरुसंग परामर्श गरेर अनुवाद सटिक र अद्यावधिक छ/छैन–सुनिश्चिता कायम गर्ने ।

५. शब्दकोशको ढाँचा

शब्दकोशको ढाँचामा निर्धारण गर्ने । यो डिजिटल (वेबसाइट, एप, वा दस्तावेज) वा भौतिक (पुस्तक) हुन सक्छ ।

६.अणुक्रमिका निर्माण

प्रयोगकर्ताहरूलाई द्रुत रूपमा शब्दहरू फेला पार्न सजिलो बनाउन प्रत्येक भाषाको लागि वर्णमाला (वर्णानुक्रमिक) अनुक्रमणिकाहरू समावेश गर्ने ।

७.अतिरिक्त सुविधा/विशेषता

शब्दकोषको उपयोगिता र अपील बढाउनको लागि उच्चारण मार्गनिर्देशिका (गाइडहरू), प्रयोगका उदाहरणहरू, सांस्कृतिक नोटहरू, वा चित्रहरू लगायतका सुविधाहरू थप्ने ।

८. नियमित अपडेट

भाषाहरू समयसँगै विकसित हुन्छन्, त्यसैले शब्दावली र प्रयोगमा परिवर्तनहरूलाई प्रतिबिम्बित गर्न समय–समयमा शब्दकोशलाई आवधिक गर्दै अपडेट गर्ने ।

९.प्रकाशित वा साझा गर्ने

शब्दकोश एक पटक पूरा भइसकेपछि त्यसलाई प्रकाशित गर्ने वा इच्छित पाठक/विज्ञ समक्ष साझागर्ने । सुधारको लागि प्रतिक्रिया लिएर शब्दकोशलाई परिमार्जित गर्ने ।

१०.कानूनी विचार

शब्दकोश कम्पाइल र प्रकाशन गर्दा प्रतिलिपि अधिकार र बौद्धिक सम्पत्ति कानूनहरूमा ध्यान दिने । विशेष गरी उपलब्ध स्रोतहरूको प्रयोग गरेको अवस्थामा कानूनी प्रावधानमा ध्यान दिने ।