Tuesday, 24 April 2018

मैथिली दिवस कहिया ?

कोनो भी महत्वपूर्ण ‘दिवस’ वर्ष में एकैह बेर होएत छैक आ मनाओल सेहो जाएत छैक । विश्वभरि ऐहा मान्यता आ परम्परा छए । मुदा #मिथिला में एकैहटा ‘दिवस’ फरक–फरक तिथि में मनाउल जेबाक बात देखबा में आएल अछि । हमर खोजी ऐही बातक पुष्टि करति अछि । जतबे अगुवा आ संस्था, ओतबे  ‘दिवस’ । वाह #मिथिला आ वाह मिथिला कें कथित अभियानी ।
ऐही वर्षक जानकी नवमी (२४ अप्रिल २०१८) के किछु गोटा ‘मैथिली दिवस’ कें नाम पर प्रचारवाजी मे जुट छइथ । फेसबुक में ‘हँकार पत्र’ छापि कें ओ स्वघोषित रुप सँ एही प्रचार में लागल छइथ । एकरा प्रोमोट कएनिहार सभ मिथिला केँ एलिट क्लास कें लोक सभ थिकैह । अगुवा सभ त अइछे, किछु नटवरलाल सभ सेहो ऐही अभियान मे लागल अछि । ओ सभ अपन–अपन बधाई साटफेर कँ रहल अछि । खुशी बँटनाए कोनो बेजाए बात नए , मुद्दा जे मोन लागल सेहा करी, कनिक अनुचित आ अशोभनिय बात भेल । ‘मिथिला जिन्दाबाद’ मे प्रविणनारायण चौधरी जनवरी ८ के ‘मैथिली दिवस’ के पाठ्य सामग्री परोसने छइथ(८ जनवरी २०१७ के अंक) । ‘हिन्दुस्तान टाइम्स’ के खबर सेहो जनवरी ८ के ‘मैथिली दिवस’ कें मान्यता देने छैक(७ जनवरी २०१७ के अंक) । दैनिक जागरण में ‘मैथिली दिवस २२ डिसेम्बर’ के लिखने अछि(१८ डिसेम्बर २०१२ कें अंक) । ऐही में दुटा समाचार ‘भारतीय संविधानक
८म् अनुसूची मे मैथिली भाषा केँ शामिल करबाक घोषणा भारतीय राज–पत्र(गजेट) मे प्रकाशित कैल गेल बात सँ सम्बिन्धित अछि । दैनिक जागरण कें समाचार में मैथिली दिवसक सन्दर्भ उल्लेख नए छैक । आब बुझहू, पाजा ओइ पार जनवरी ८ आ डिसेम्बर २२ केँ ‘मैथिली दिवस’ ? पाजा ऐही पार जानकी नवमी कें ‘मैथिली दिवस’ ? नेपाल मे ऐकरे स्थापित करबाक कसम किछु गोटे खेने छइथ, त्याँ ऐही दिवस के ‘हंकार पत्र’ सोसल मिडिया में अन्धुने शेयर माडि रहल छइथ, लाइक पाबि रहल छइथ । ई पड पैघ दुर्भाग्य रहलइये मिथिला के, बिना बुझ्ने लोक सभ भेडिया धसान बनि जाएत छइथ ।
हमर प्रश्न, ‘मैथिली दिवस’ किएक आ कहिया ?’ आ ‘किनका केल ?’ । पहिले ई फरिछाऊ तहने कोनो दिवसक गप्प करी त उचित भँ सकैए आ होइत । जानकी मिथिला केँ मात्र नए रहि गेली , ओ विश्वव्यापी भँ गेली अछि । हिन्दू केँ आस्था केँ केन्द्र बिन्दू से त छन्हिए । जानकी केँ ‘मैथिली दिवस’ केँ घेरा में नए बान्हल जाए, से हमर
अनुरोध । जौ ई पराक्रम कियो करत या करि रहल छइथ, संकिर्ण मानसिकता के उपज मात्र ई भँ सकैत अए । ऐही सँ मिथिला आ मैथिली के कल्याण नए होइत । मिथिला केँ पहिचान आमजन कें विमर्श से होमाँक चाहीँ । जन–जन केँ विमर्श आ मान्यता बिना कोनो पहिरन, शैली, भाषा, सम्पदा, संस्कृति, रहन–सहन,
भेष, भूषा के प्रचार खास जाति विशेषक गुरुत्व कें अधिनस्थ भँ के होएत , त ओ दीर्घकालिन किमार्थ नए भँ सकैत अछि । ‘जर्बजस्ती में बुद्धियारी गुम भँ जाएत छैक, से बात त मिथिला में प्रचलित छए ने यौ । अपन मिथिला के अधोगति सँ बचिबैत सुन्दर, शान्त आ वैभवशाली बनेबाक लेल सभ गोटे जुटि ।

Tuesday, 27 March 2018

घरघरमा सामान पुर्याउने रोबोट बन्यो

विज्ञान र प्रविधि 

  • दिनेश यादव 


      अनलाईन सपिङको जमाना हो, यो । ग्राहकको अर्डर बमोजिम डेलिभरी बोयहरुलाई घर–घरमै सामानहरु पुर्यान भ्याइ–नभ्याई छ । यो बजार चम्केको देखेर धेरैजना यत्तै हाम फाल्न थालिसकेका छन् । उपभोक्तावादी हालको प्रतिस्पर्धी बजारमा जसले छिटो र छरितो मात्रै हैन सस्तोमा ग्राहकलाई सेवा प्रदान गर्छ, उसैको डिमान्ड बढी हुन्छ । शायद यो कुरा बुझेरै होला, बार्सिलोनाको स्टार्टअप कम्पनी ‘एलीपोर्ट’ र दक्षिण कोरियाली कम्पनी ‘वूवा ब्रदर्स’ ले आफ्नो उत्पादनहरु ग्राहकका घरमा डेलिभरी गर्ने रोबोट विकसित गर्नमा जुटेका छन् । यी रोबोटहरुले ग्राहकका घरैमा सुरक्षित र सस्तोमा सामानहरु पुर्याउनेछन । 
बार्सिलोनामा स्टार्टअफबारे समाचारहरु सार्वजनिक गर्ने ‘बार्सिन्नो डटकम’ का अनुसार त्यहाँका कम्पनीहरुले आफ्ना उच्च प्राविधिकहरुको सहयोगमा ‘डेलिभरी रोबोट’को निर्माण गरेको छ । यो रोबोटले पसलहरुबाट सामानहरु घरसम्म सुरक्षित रुपमा पुर्याउने काम गर्छ । ३० देखि ४० किलोग्रामसम्मको सामानहरुलाई यसले सजिलै बोक्न सक्छ । ‘एलीपोर्ट’ ले कम्पनीले विकसित गरेको रोबोटले थोरै पैसा र कम समयमा सामानहरु डेलिभरी गर्न सक्छ । कम्पनीले बनाएको डेलिभरी रोबोट ब्याट्रीबाट चल्छ । एक पटक चार्ज गरेपछि यो २५ किलोमिटरसम्मको यात्रा गर्न सक्छ । उक्त रोबोटको बाहिर समेत एउटा चार्जिङ सकेट जडान गरिएको छ, जसले आवश्यक परेको अवस्थामा कुनै पनि समय यसलाई चार्ज गर्न सकिन्छ । यसमा एउटा क्यामेरा र १४ वटा सेंसर्स जडान गरिएको छ, जसको सहायताले रोबोटले पैदल हिडिरहेका मानिस, बाटोमा रहेको ढुंगा या खाल्डाखुल्डीलाई डिटेक्ट गर्दै आफ्नो बाटो परिवर्तन गर्न सक्ने क्षमता समेत छ । यति मात्रै हैन, यसमा जडान गरिएको नक्सा प्रणालीले डेलिभरी गर्नुपर्ने व्यक्तिको लोकेसन बडो सजिलो तरिकाले पहिचान गर्न सक्छ । सन २०१६ मा सार्वजनिक भएको एउटा रिपोर्टमा बेलायतमा झण्डै ८ प्रतिशत सामानहरु डेलिभरीका क्रममा ‘ड्यामेज’ भएर फिर्ता गरिएको थियो । ‘एलीपोर्ट’ ले आफ्नो रोबोटमा त्यस्तो ड्यामेज हुनबाट रोक्ने उपाय समेत अबलम्बन गरेको छ । कम्पनीले यो कुरालाई पनि ध्यानमा राखेर रोबोट बनाएको छ । कम्पनीले रोबोटमा एउटा कन्टेनर राखेको जडान गरेको छ, जसमा सामानहरुलाई बिना कुनै क्षतिको ग्राहकको घरसम्म पुर्याउन सकिन्छ । यसको मुख्य विशेषता भनेको यसलाई खोल्नका लागि पासवर्डको आवश्यकता पर्छ । पसलबाट जब सामान प्याक गरेर कन्टेनरमा राखिन्छ, त्यसपछि ग्राहकलाई पसल मालिकले पिनकोड दिने गर्छ ।  सामान ग्राहकहरुको घरसम्म पुगेपछि उक्त पिनकोड राखेर कन्टेनर सजिलै  खोली आफ्नो सामान निकाल्न सकिनेछ । यो संगै बिल पनि हुनेछ । कम्पनीका अनुसार रोबोटको सहयोगमा डेलीभरी गर्दा ५० प्रतिशतसम्म पैसाको बचत हुन्छ । कम्पनीले सन २०२१ सम्ममा रो रोबोटलाई बिक्रिका लागि बजारमा उपलब्ध गराउने जनाएको छ । 
यसैबीच नयाँ प्रविधिहरुबारे जानकारी दिने ‘जेडडीनेट’ का अनुसार कोरियाली फूड–टेक कम्पनी ‘वूवा ब्रदर्स’ ले पनि त्यस्तै खाले डेलिभरी रोबोटको विकास गर्नमा जुटिसकेको छ । दक्षिण कोरियाली उक्त कम्पनीले आफ्नो लोकप्रिय ‘ बैदल मिन्जोक’ डेलिभरी एप्प मार्फत ग्राहकहरुसम्म फूड आइटमहरु पुर्याउदै आएको छ । अब डेलिभरी रोबोटको प्रयोग गरि आफ्नो फूड सामग्रीहरु डेलिभरी गरी उद्योगलाई विस्तार गर्न चाहेको छ । डेलिसियस डेलिभरीको छोटो रुप ‘डेली’ नाम दिएको उक्त रोबोटको व्यावसासिक उत्पादन अगामी ५ वर्ष भित्रै गरिसक्ने दाबी कम्पनीको छ । कोरियाली विश्वविद्यालयका एउटा टीमले यो रोबोटको विकासमा गत जुलाईदेखि नै सक्रिय छ । यो रोबोटको प्रदर्शन चियोनान सहरमा यसै मे महिनाको शुरुमा गरिने तयारी कम्पनीको छ । तत्कालका लागि यसले रेस्टुरेन्टमा आएका ग्राहकका टेबलसम्म फूडहरु पुर्याउने र जुठो थालीहरु निश्चित ठाउँमा ल्याउने कामका लागि प्रयोग गरिनेछ । वूवा ब्रदर्शका अनुसार यो रोबोट परियोजना तीन चरणमा विकसित गरिने छ । पहिलो चरणमा इन्डोर वातावरणमा फूडलाई डेलिभरी गर्नका लागि उक्त रोबोटको प्रयोग गरिनेछ । दोस्रो चरणमा भने रोबोटलाई इन्डोर र आउटडोरसम्म तयारी फूट आइटमहरु पुर्याउने गरि विकसित गरिनेछ । खासी अपार्टमेन्टहरुमा यसको प्रयोग गरिनेछ । तेस्रो चरणमा रोबोटले रेस्टुरेन्टबाट ग्राहकका घरसम्म फूड आइटमहरु पुर्याउने गरि विकसित गरिनेछ । यो रोबोटको विकासले समय र पैसाको समेत बचत हुने दाबी कम्पनीको छ । रोबोटिक संसारमा सोफियाले चर्चा पाएजस्तै ‘डेलिभरी रोबोटहरु’ले पनि आफ्नो कामबाट ग्राहकहरुलाई सन्तुष्ट पार्ने दाबी प्राविधिकहरुको छ । उनीहरु भन्छन्, ‘मानिसहरु कामचोर हुन सक्छन तर रोबोटहरु बिना स्वार्थको मालिकको काम सजिलै र छिटो सम्पन्न गर्नेछन् ।’

Sunday, 25 March 2018

त्रिविबाटै किन निष्कासित हुन्छन बढी परीक्षार्थी ?

गलत नीति, पूर्वाग्रही सोच र तानाशाह प्रवृति भएका त्रिभूवन विश्वविद्यालयका शिक्षक/कर्मचारीहरूका कारण हजारौं विद्यार्थी मानसिक कैदी बनेका छन्, अझै बनाईंदैछ । त्रिविले स्थापनाकालदेखि हालसम्म हजारौंको संख्यामा विद्यार्थीलाई परीक्षाबाट निष्कासित गरिसकेको छ । उसको यो कार्य कुनैपनि कोणले कही÷कतै न्यायसंगत ठहरिदैन, देखिदँैन । ५० वर्षको इतिहासलाई चीरफार गर्ने हो भने निष्कासित विद्यार्थीहरु नरकतुल्य जीवन जीउन बाध्य छन् । यसप्रति समयमै ध्यान जान जरुरी छ ।
नीजि कलेजमा विद्यार्थीहरु निष्कासित नहुने तर सरकारी कलेजकै बढी निष्कासित हुनुको रहस्य के हो? त्रिविको तथ्यांक हेर्ने हो भने सरकारी कलेजका विद्यार्थीहरु त्यसमा पनि तराई र दूर्गम क्षेत्रस्थित सहरहरुका परीक्षा केन्द्रबाट बढी निष्कासित भएका छन् । यसको अनुशन्धान अब जरुरी भइसक्यो। मानवअधिकारवादीहरु यसमा अघि सर्नुपर्छ । बिना कारण दण्डित बनाइने यो परिपाटीविरुद्ध आबाज उठाउन अब ढिला गर्नु हुन्न । 
धेरै देशमा शैक्षिक संस्थाहरुबाट निष्कासित विद्यार्थीको अभिलेख शिक्षा मन्त्रालय र विभागले राख्न शुरु गरेर उनीहरुप्रति एक प्रकारले अन्याय गरेको गुनासो त्यहाँ सुनिन थालिसक्यो । अधिकांश सरकारी पद तथा संवैधानिक ओहदाहरुमा नियुक्तिका लागि अभिलेखले उनीहरुलाई अयोग्य साबित गरिरहेको छ । अपराध गर्नेहरुको कसुर अदालतले प्रमाणित नगरेसम्म कसैलाई अपराधी भन्ने वा ठहराइने चलन कहीँ कतै पाईँदैन । विश्वव्यापी मान्यता पनि यही नै हो । तर, शैक्षिक संस्थाहरूमा एउटा शिक्षकको निर्णयबाट विद्यार्थीलाई अपराधी ठहराईंदैछ । यो प्रचलन तानाशाहहरुको शासनकालमा पनि विरलै हुने घटना मध्ये पर्छ । संसारभर लोकतन्त्र र मानवअधिकारका लागि आबाज बुलन्द भईरहेको यो २१ औं शताब्दीमा शैक्षिक संस्थाहरुमा भने विद्यार्थीहरुलाई जानकारी नै नदिई गरिने निष्कासनलाई अवैज्ञानिक,अप्रजातान्त्रिक र मानवअधिकारको घोर उलंघन नै भन्नु पर्छ ।
जाति, रंग र व्यक्तिगत पूर्वाग्रहका आधारमा त्रिविका शिक्षकले परीक्षाका क्रममा धेरै विद्यार्थीलाई निष्कासित गरेका छन् । खासगरि मधेस क्षेत्रका सहर केन्द्रित परीक्षा केन्द्रमा त धेरै निर्दोष विद्यार्थीहरु निष्कासनमा पर्ने गरेको पुष्टि बल्खुस्थित त्रिविको परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयको विद्यार्थी अभिलेखालय फाँटबाट प्राप्त दस्ताबेजहरुले पनि गर्छ । परीक्षा शाखाका एक कर्मचारीले उपलब्ध गराएको तथ्यांकमा मधेसस्थित त्रिवि अन्तर्गतका शैक्षिक संस्थाहरुमा परीक्षाका बेला निष्कासित भएकाहरुमा गैर–ब्राह्मण बढी छन ्। शैक्षिक संस्थामा कम पकड भएकाहरूलाई नै बढी पीडित बनाइएको छ । यसको कारण आन्तरिक मूल्याङक परीक्षामा ‘एक्सटर्नल र इन्टरनल’ मा उच्च जातिका मान्छेलाई नै बढी मधेसमा पठाइनु हो ।
‘अपराधीहरु भागेपनि निर्दोषले सजाय पाउनु हुँदैन ’ भन्ने किटान विश्वको कुनैपनि कानुनमा उल्लेख गरिएको छ । तर यहाँ अपराधीहरु उम्कन्छन, निर्दोषहरु पीडित बन्छन्, सजाय पाइरहेका छन् । अपराधीले अपराध गरेको पुष्टि नहुुञ्जेल उसलाई सजायबाट मुक्त राख्नु पर्ने विश्वसम्मत मान्यता पनि हो । स्थानीय, जिल्ला हुँदै सर्वोच्च अदालतसम्म न्यायका लागि लड्न पाउनु पर्ने व्यवस्था हरेक मुलुक र त्यसका संस्थाहरूमा छ, हुन्छ । तर, शैक्षिक संस्थाले विद्यार्थीहरुलाई निष्कासित गरेपछि कहीँ कतै न्यायका लागि लड्न जाने स्थिति छैन । चाहे एक व्यक्तिले सम्प्रदायिक वा पूर्वाग्रही रुपमा कुनै विद्यार्थीलाई निष्कासित गरेपनि कसैले सुन्ने स्थिति छैन ।
सिरहा क्याम्पसमा ०५०/५२ ताका ५० प्रतिशत विद्यार्थीहरुको परीक्षा परिणाममा निष्कासित गरिएको भनेर आएको थियो । निष्कासन गरिएको जानकारी नै नदिई त्यत्रो विद्यार्थीलाई कारवाहीमा पार्नु त्रिविमा तानाशाही प्राध्यापकहरुको मनोमानी रहेको पुष्टि गर्छ । अपरिपक्क र घोर अप्रजातान्त्रिक कानुनको आडमा धेरै विद्यार्थीहरुको भविष्य बिगार्नु मानवअधिकारको ठाडो उल्लंघन पनि हो ।
कुनैबेला त्रिविबाट निष्कासित भएका र पहुँच पुगेकाहरु विश्वविद्यालयकै मर्यादित पद र मन्त्री समेत बनिसकेका छन् । तर पहूँच नभएकाहरु आफ्नो मेरिट र परिश्रमबाट ती पदहरु धारण गर्ने वेला आएमा निष्कासित भएका या अन्य आरोप लगाएर रोक्ने गरिन्छ । यो विभेदकारी नीतिको अन्त्य गर्न जरुरी छ । सम्पूर्ण निष्कासित विद्यार्थीहरुको कारवाही फिर्ता लिनु पर्छ । अभिलेखमा ती विद्यार्थीहरुको सिम्बोल नम्बरहरु हटाइनु पर्छ।अब उप्रान्त ठोस कानुनको नीति निर्माण गर्नु पर्ने र एक जनाको मतले मात्र विद्यार्थीहरुको भविष्य निर्धारण गर्न नमल्निे निर्णय पनि गर्नु पर्छ। जातियता, क्षेत्रियताको पूर्वाग्रहीले थुप्रै निर्दोष विद्यार्थी पीडित भइसके या बन्ने गरेका छन्।धेरै त पढाई समेत छाड्न बाध्य भएका छन् , अधिकांश हलो जोतेर(बेरोजगार) बसिरहेका छन्।निष्कासित भएका अधिकांश (८० प्रतिशत) भन्दा बढी विद्यार्थीले बीचैमा आफ्नो पढाई छाडिसकेका छन्।त्यसैले कलंकित विद्यार्थीहरुको भावी पुस्ता समेतले कलंक बोक्नु वाध्यताबाट उन्मुक्ति दिलाउनेतर्फ त्रिवि र सम्बन्धित निकाय अग्रसर हुनु पर्ने देखिन्छ । यो ठूलो सामाजिक अपराध भएकाले यसको अनुशन्धान गरेर अपराधीको नाम सार्वजनिक गर्नै पर्छ ।
परीक्षामा विद्यार्थीहरुले कुनै गडबडी गरे कपी खोस्ने, परीक्षा भवनबाट बाहिर पठाउने, विषय रद्द गर्ने जस्ता चेतावनी पहिले दिनुपर्छ,यसको उल्लंघन भएमात्र निष्कासनको निर्णय गरिनु पर्ने विश्वव्यापी परीक्षा प्रणालीको मान्यता नै छ । तर त्रिविमा एकै पटकमै निष्कासित गर्ने परिपाटी बसेकाले यसलाई तोड्नै पर्छ । फेरी विद्यार्थी र अभिभावकलाई थाहै नदिई त्रिविले निष्कासन गर्दै आएको छ,जुन गलत छ । आफू निष्कासन भएको जानकारी महिनौपछि प्रकाशित हुने परीक्षा परिणामबाट मात्रै विद्यार्थी या अभिभावकहरुलाई हुनु अपराधीलाई अपराध गर्ने छुट दिनु हो। जानकारी पाउ“दासम्म उजूरी दिने ३० दिनको भ्याद समेत कटिसकेको हुन्छ ।
‘सोसल डिस्क्रिमिनेसन’ का विधिहरूमा अवसरबाट बञ्चित गरिने कार्य मध्ये यो पनि एक हो। मर्यादालाई नै समाप्त गर्ने, समाजको मुलधारबाटै सीमान्तकृत बनाउनुलगायतका कामहरु त्रिविमा परीक्षाका नाममा भईरहेका छन । नेपालमा विभेदको नयाँ तथ्य हो, यो । समाजशास्त्र र मानवशास्त्रमा समेत यसलाई समावेश गरिनु पर्छ । एउटा पुरानो तथ्यांक अनुसार सबैभन्दा बढी विद्यार्थी मधेसस्थित बढी मधेसीको चाप रहने राजबिराज, सिरहा, जनकपुर, कृषि  क्याम्पस, पक्लिहवा क्याम्पस र रामपुर कृषि क्याम्पसबाट निष्कासित भएको एक अध्ययनको क्रममा देखिएको छ । राजनीतिक पूर्वाग्रहका कारणले पनि केही परीक्षार्थी निष्कासित भएका छन् । ती मध्ये केही विद्यार्थी संगठनका अध्यक्षदेखि  मन्त्री र सांसद समेत छन्। कुनै बेला परीक्षा कडा पार्ने, कुनै बेला परीक्षा लचिलो हुनुले पनि परीक्षा प्रणालीप्रति विद्यार्थीहरु विश्वस्त हुन सकिरहेका छैनन्।अन्यौलताको समयमा राजनीतिक अस्थिरताका बेला परीक्षामा सबैभन्दा बढी अनियमितता हुने गरेको छ।फेरी ‘थ्योरी’ मा स्पेल्ड भएका विद्यार्थीहरु ‘प्राक्टिल’ मा समेत निष्कासित हुने परिपाटी त्रिविमा हुनेले उसको नीति पूर्वाग्रही भएको पुष्टि गर्छ।अतः परीक्षामा कुनै परीक्षार्थीले गलत गर्छ भने उसको कपी खोसेर सजाय दिन सकिन्छ भने उसको उक्त विषय रद्द गर्न सकिन्छ।त्यस्तै, अनियमिता गरिरहेको विद्यार्थीलाई ‘डिटेन’(केही समयसम्म परीक्षा हलमै कपी खोसेर राख्न सकिने व्यवस्था) मा राख्न सकिन्छ।तर, शत्रुतापूर्वक निष्कासित गरेर आफ्नै परीक्षार्थीहरुलाई अपराधी र मानसिक कैदी बनाउनु त्रिविको गलत परिपाटी र नीतिबाहेक अरु केही हुनै सक्तैन।
त्रिविबाट निष्कासित विद्यार्थीहरुको प्रश्न :-
१. काठमाडौं विश्वविद्यालयमा निष्कासनको इतिहास छैन , किन ?
२. परीक्षार्थीले अनियमितता नै गरेको हो भने प्रारम्भिक कारवाही किन गरिदैन वा गरिएन ?
३. किन कन्फेसन स्वीकार्य गराईदैन वा गराइएन ?
४.रिफोर्म हुने मौका परीक्षार्थीलाई किन दिइदैन वा दिइन्न ?
५.एउटा विषयमा अनियमतिताको आरोप लाग्ने परिक्षार्थीको सबै विषय किन रद्द गरिन्छ वा गरियो ?
६. परीक्षा लगतै निष्कासित परिक्षार्थीहरुको सूची तत्कालै किन सार्वजनिक गरिन्न वा टाँसिन्न ?
७.सीमित शिक्षकलाई मात्र परीक्षा केन्द्रको अब्जर्भेसनमा पटक–पटक किन पठाइन्छ वा पठाइयो ?
८. स्थापनाको लामो कालखण्ड पार गरिसकेको त्रिवि प्रशासनले परीक्षा केन्द्रलाई मर्यादित अझैसम्म किन बनाउन सकेन ?
माथि उल्लेखित प्रश्नहरुको तर्कसंगत जबाफ त्रिवि प्रशासनले दिनु पर्छ । यसका लागि एक उच्चस्तरीय छानविन आयोग गठन गरि निर्दोषलाई न्याय दिलाउन सम्बन्धित सबै पक्ष अघि बढ्नु पर्छ । पछिल्लो समय राजबिराज र जनकपुरमा परीक्षामा भएको अनिमितता रोक्ने नाममा त्रिविका कर्मचारीहरु धमाधम परीक्षार्थीहरुलाई एक्सपेल्ड गर्दैछ । त्यसको प्रचार केही संचार माध्यमहरुमा ठूल्ठूला शिर्षकमा गरिएका छन् । अनियमिता रोकिनु पर्छ तर कलेज र समाजलाई नै कलंकित गर्ने गरि हुने प्रचार शैली किमार्थ उचित हैन । दोषीलाई दण्डित गर्नु पर्छ । तर कुनै पनि बहानामा तराई मधेसकै  ईतिहास बोकेको कलेजहरुलाई बदनाम गर्नु अनुचित छ । सम्बन्धित सबैको ध्यान जाओस् । 

Thursday, 22 March 2018

नपढी विशिष्ट श्रेणीमा त्रिविको परीक्षा उत्तीर्ण गर्न मन छ ? जनकपुर आउनुस् [भाग १]

नपढी विशिष्ट श्रेणीमा त्रिविको परीक्षा उत्तीर्ण गर्न मन छ ? जनकपुर आउनुस् [भाग १]: लोकान्तर : निरन्तर तथ्यको खोज



जनकपुरधाम, ६ चैत- के तपाईंलाई स्नातक तथा स्नातकोत्तर तहको शैक्षिक प्रमाणपत्र चाहिएको छ, त्यो पनि नेपालकै सबैभन्दा पुरानो त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट ? छ भने जनकपुर आउनुस्, प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न सक्नुहुन्छ । त्यसका लागि ठूलो मेहेनत गर्नुपर्दैन, मात्र जनकपुरमा आएर परीक्षा दिए पुग्छ ।
तपाईंलाई विषयको ज्ञान नभए पनि परीक्षामा विशिष्ट वा प्रथम श्रेणीमा उत्तीर्ण गराउने जिम्मेवारी जनकपुरका क्याम्पस प्रशासन, विद्यार्थी नेता तथा क्याम्पसमा काम गर्ने कर्मचारीहरूले लिनेछन् ।
सुन्दा अपत्यारिलो लाग्यो होला, तर विश्वास गर्नुस् जनकपुरमा यस्तै भइरहेको छ ।
त्रिभुवन विश्वविद्यालयको आंगिक क्याम्पस रामस्वरूप रामसागर बहुमुखी क्याम्पस (राराब) जनकपुरमा परीक्षाको नाममा अमर्यादित क्रियाकलापले हद नाघेको छ । अहिले स्नातक तह चौंथो वर्षको परीक्षा राराब क्याम्पससंगै जनकपुरमा रहेका निजी क्याम्पसहरूमा सञ्चालन भइरहेको छ । तर यहाँ हुने परीक्षा परीक्षाजस्तो हुँदैन ।
केहीले बाहिरैबाट उत्तरपुस्तिका भरेर बुझाउँछन् भने केहीले परीक्षाहलमै खुलेआम 'डकैती' गरिरहेका छन् । डकैती यस मानेमा कि परीक्षामा विद्यार्थीहरूले चिट चोर्ने होइन, आफूसँग रहेको किताब, टीयू सोलुसन तथा गाइड र गेस पेपर निर्धक्क साथ डेस्कमा राखेर नक्कल गर्छन् । गाइड र गेस पेपरमा उत्तर जस्ताको तस्तै भेटिएन भने परीक्षा हलबाटै फोन गरेर बाहिरबाट उत्तर प्राप्त गर्ने सुविधा पनि छ ।
वस्तुगत प्रश्नहरूको उत्तर एसएमएसमार्फत् मोबाइलमै उपलब्ध हुन्छ ।
यदि तपाईं यसरी परीक्षाहलमा उपस्थित हुने र तोकिएको अवधिमा बसेर प्राप्त उत्तर सार्ने धैर्यता पनि गर्नुहुन्न भने अलि मोटो रकम खर्चिनुस्, अरु नै कसैले उत्तर लेखिदिएर चाहेको नम्बरसहित पास गराउने व्यवस्था पनि छ ।
यो जनकपुरबासीका लागि नौलो कुरा होइन, किनभने यहाँ विगत ११ वर्षदेखि यस्तै भइरहेको छ । स्नातक तह चौथो वर्षको परीक्षा चलिरहेका बेला मंगलबार राराब क्याम्पस पुग्दा यस्तै गतिविधि देख्न पाइयो । परीक्षार्थीहरूबीच चिट चोर्ने मात्र होइन, किताब र गाइड सार्ने प्रतिस्पर्धा नै चलिरहेको थियो ।
परीक्षा हलमा देखिएको बेथितिबारे क्याम्पस प्रमुख प्राध्यापक विजयकुमार लाल दाससँग जिज्ञासा राग्दा उनले ‘यहाँमात्र नभएर दैशैभरि यस्तै भइरहेको जवाफ दिए ।’
‘विगतमा जस्तो खुलेआम बाहिरबाट कापी लेखाएर ल्याउन त दिएका छैनौं,’ उनले भने, ‘चीटलाई पनि पूर्णरूपमा नियन्त्रण गर्न सकिएको छैन ।’
उनले आफ्नो लाचारी प्रस्तुत गरे, ‘के गर्ने देशमा विभिन्न किसिमका आन्दोलनहरू भए, विद्यार्थीहरू चीट चोर्न पाउनुलाई आफ्नो अधिकार ठान्छन् । कसलाई रोक्ने ? प्रहरी, पत्रकार, नेता सबैले जाँच दिइरहेका हुन्छन्, त्यसैले पनि कडाइ गर्न गाह्रो भएको छ ।’
परीक्षा हलमा हुने अनियमितता रोक्न नसकिएको सोही कलेजमा अध्यापनरत प्राध्यापक डाक्टर नविन मिश्रा पनि स्वीकार्छन् । ‘पहिलाजस्तो गङ्गा नै बगिरहेको छ भनेर त म भन्दिनँ, तर चोरी भइरहेको कुरा यथार्थ हो ।’
गिरोहको चलखेल
क्याम्पसमा अध्यापनरत अर्का एक प्राध्यापक परीक्षालाई अमर्यादित बनाउन ठूलै गिरोह सक्रिय रहेको बताउँछन् । नाम उल्लेख नगर्ने शर्तमा उनले भने, ‘परीक्षा जानेरै अमर्यादित बनाइन्छ, किनभने त्यसबापत संस्थागतरूपमै गिरोहहरूले विद्यार्थीबाट पैसा उठाउँछन् र एकआपसमा भागबण्डा गर्छन् ।’
उनका अनुसार त्यस काममा विद्यार्थी नेता, क्याम्पसका कर्मचारी र विद्यार्थी सबैको मिलेमतो हुन्छ । ‘यस्तै परीक्षामा पैसा कमाएर केही विद्यार्थी नेताले जनकपुरमा महङ्गो जमिन किनेर घरसम्म बनाउन भ्याएका छन्, उनीहरूका महङ्गा मोटरसाइकल, मोबाइल, साँझ परेपछि रेष्टूरेन्ट र विलाशी जीवन पनि त्यसैको उपज हो,’ ती प्राध्यापकले भने ।
रोक्न छैन नैतिक बल
कलेजमा खासै पढाइ हुँदैन । शिक्षकहरूले हाजिरी गरेरै जागिर खाएका छन्, सोही कारण पनि यस्ता अनियमितता रोक्ने नैतिक बल कसैसँग नभएको एक विद्यार्थी नेता बताउँछन् । ‘कलेजमा कहिल्यै पढाइ हुँदैन, शिक्षकले आएर हाजिरी गरेर जाने काम मात्रै गर्छन्, त्यसकारण परीक्षामा चोरी रोक्ने नैतिक मनोबल क्याम्पस प्रशासनसंग छैन,’ उनले भने ।
‘क्याम्पस प्रमुख नै आर्थिक अनियमितता तथा भ्रष्टाचारमा चुर्लुम्म डुबेका हुन्छन्, जसले गर्दा विद्यार्थी नपढाउने प्राध्यापकलाई क्याम्पस प्रमुखले कारबाही गर्न सक्दैनन्, त्यसैले पनि चोरी रोक्ने साहस कसैसंग हुँदैन,’ उनले थपे ।
मधेस आन्दोलनपछि बढ्यो अनियमितता
क्याम्पस प्रमुख दासले माथि विभिन्न आन्दोलन भनेर संकेत गर्न खोजेको २०६३ सालमा भएको मधेस आन्दोलनलाई हो । त्यसयता जनकपुरका परीक्षा यसैगरी चलिरहेका छन् ।
यहाँ त जनकपुरका मात्र होइन, देशका विभिन्न ठाउँबाट परीक्षाका लागि मात्र आउने विद्यार्थीले समेत तीन/तीन विषयमा डिग्री लिइसकेका छन् । जसमा सामान्य प्रहरी जवानदेखि एसपीसम्म, खरदारदेखि उपसचिवसम्म र नेताहरूसमेत छन् ।
‘यस शैक्षिक शत्रमा राराबबाट परीक्षामा सहभागी करीब ५ सयमध्ये २ सयमात्र जनकपुरका छन्, बाँकी ३ सय जनाजति देशका विभिन्न भू–भागका त्यस्तै विद्यार्थी हुन्, जसले परीक्षाका लागि मात्र जनकपुरलाई रोजेका हुन्,’ एक निरीक्षकले भने ।
मन्त्री जानुभन्दा एक दिनअघि नै क्याम्पस प्रमुखलाई फोन !
यसक्रममा सोमबार प्रदेश नम्बर २ को प्रदेश सरकारका आन्तरिक मामिला तथा कानूनमन्त्री ज्ञानेन्द्रकुमार यादवले राराब कलेजमा परीक्षाको निरीक्षण गरे । मन्त्री पुग्दा एकदमै मर्यादित वातावरणमा परीक्षा सञ्चालन भयो .
परीक्षा खटिएका एक निरीक्षकका अनुसार मन्त्रीले म आउँदैछु भनेर अघिल्ले दिन नै क्याम्पस प्रमुखलाई फोन गरेका थिए । ‘अघिल्लो दिन नै फोन गरेर जानकारी गराएकाले मन्त्री आउँदा १० मिनेटजति कडाइ गरिएको हो,’ उनले भने ।
निजीमा झनै भद्रगोल
अझै निजी क्याम्पसहरूको सेटिङ त झनै गज्जबको छ । एउटा कलेजको विद्यार्थीलाई जुन परीक्षा केन्द्रमा राखिएको छ त्यही केन्द्रका विद्यार्थीहरूको परीक्षा ठीक उही कलेजमा भइरहेको छ । उदाहरणका लागि राजर्शी जनक क्याम्पस जनकपुरका विद्यार्थीको परीक्षा केन्द्र मोडल मल्टिपल क्याम्पस जनकपुरमा तोकिएको छ, मोडल मल्टिपलका विद्यार्थीले राजर्शी जनकमा परीक्षा दिइरहेका छन् ।
यस्तोमा निजी कलेज सञ्चालकहरूले सहमतिमै एकअर्को कलेजका विद्यार्थीलाई परीक्षामा जे गर्न पनि छुट दिएका छन् । सञ्चालकहरूको मिलेमतोमै परीक्षालाई अमर्यादित बनाइएको छ ।चैत ६, २०७४ मा प्रकाशित

त्रिविको परीक्षामा मनलाग्दी : १० हजार तिरे बाहिरैबाट उत्तर पुस्तिका भरेर बुझाउन सकिने

जनकपुरधाम, ७ चैत-कुनै समय रामस्वरूप रामसागर बहुमुखी क्याम्पस (राराब) जनकपुरधाम त्रिभुवन विश्व विद्यालयको आङ्गिक क्याम्पसहरूमध्ये चर्चित र प्रतिष्ठितमा एक मानिन्थ्यो । उक्त क्याम्पसमा पढ्नका लागि धनुषा, महोत्तरी, सिरहा, सप्तरी, सर्लाही, सिन्धुली, रामेछाप, ओखलढुङ्गा, रौतहट, बारा र पर्सासम्मका विद्यार्थीहरू आउने गर्थे ।
खास गरी विज्ञान संकायको पढाइमा देशैभरीकै अब्बल मानिन्थ्यो । विज्ञान संकायको प्रविणता प्रमाणपत्र तह ‘आईएससी’ यस क्याम्पसको हाइलाइट फिचरहरूमध्ये एक थियो । प्रत्येक वर्ष मेडिकल, इञ्जिनियरिङ आदि निकायमा जनकपुरका विद्यार्थीले इन्ट्रान्स परीक्षामा राम्रो अंकसहित छात्रवृत्ति प्राप्त गर्थे । बीएस्सी, एमएस्सीमा टप गर्ने विद्यार्थीहरू राराबकै प्रोडक्ट हुन्थे । जनकपुरका विद्यार्थीलाई काठमाडौंमा पनि ‘राम्रो विद्यार्थी’को रूपमा लिइन्थ्यो । कुनै पनि विद्यार्थी आफू राराब क्याम्पस जनकपुरको प्रोडक्ट हो भन्दा राम्रै सम्मान पाउँथ्यो ।
पूर्वउपप्रधान एवम् गृहमन्त्री विमलेन्द्र निधि, राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपालका अध्यक्ष मण्डलका संयोजक महन्थ ठाकुर, उपाध्यक्ष वृषेशचन्द्र लाल, कांग्रेस नेताहरू मोहन बराल, उज्वल बराल, सर्लाहीका कांग्रेस सभापति हरेश महतो, कांग्रेस धनुषाका सभापति रामसरोज यादव, नेता प्रफुल्ल घिमिरे, ललन चौधरी, युवराज खातीलगायत विभिन्न पार्टीका नेताहरूसमेत राराब क्याम्पसकै ‘प्रोडक्ट’ हुन् । उक्त क्याम्पसबाट उत्तीर्ण भएका विद्यार्थीहरू देशकै शासन सत्ता चलाउने नेतादेखि सफल प्रशासकसमेत भएका छन् ।
राराबको तह घटुवा
विगतका तमाम सफलताका कथा अब इतिहासका पानामा मात्र सिमित भइसकेको छ । अहिलेको अवस्थामा उक्त क्याम्पसको नाम लिनेवित्तीकै विद्यार्थीको समेत नकारात्मक मूल्याङ्कन हुन थालेको छ । किनभने उक्त कलेजमा पढाइलेखाइ हुँदैन । विद्यार्थीहरू पनि अब बढी छैनन् ।
२०५३ सालमा उक्त क्याम्पसमा सबैभन्दा बढी १५ देखि १७ हजारसम्म विद्यार्थीहरू भर्ना भएका थिए । ५ हजारभन्दा बढी विद्यार्थी भएको क्याम्पस ‘क’ वर्गमा पर्दछन् । भौतिक पूर्वाधारका हिसाबले पनि राराब क्याम्पस सम्पन्न नै मानिन्छ । तर अहिले २ हजारदेखि साढे २ हजारसम्मको बीचमा विद्यार्थीहरू भर्ना भएका छन् । त्यसकारण क्याम्पसको वर्गमासमेत घटुवा भएको छ ।
२०६६ सालदेखि उक्त क्याम्पस ‘क’ बाट ‘ख’ वर्गमा झरेको छ । त्रिभुवन विश्व विद्यालयबाट पीसीएल फेजआउट गरेपछि प्रविणता प्रमाणपत्र तहका विद्यार्थीहरू घट्नु विद्यार्थी संख्यामा कमी आउनुको कारण रहेको क्याम्पस प्रमुख प्राध्यापक विजयलाल दास बताउँछन् । स्नातक र स्नातकोत्तरका विद्यार्थी पनि निजीतिर सरेका छन् ।
२०६५ देखि २०७२ सालसम्मको बीबीएस प्रथम वर्षको भर्ना दर हेर्ने हो भने ६ सय ६२ देखि १ सय ८८ मा झरेको छ । त्यसैगरी २०६७ सालदेखि २०७१ सालसम्म एमबीएस प्रथम वर्षमा विद्यार्थी भर्ना संख्या हेर्ने हो भने ४ सय १६ बाट ३ सय ४५ मा झरेको छ । तुलनात्मकरूपले बीबीएसभन्दा एमबीएसमा विद्यार्थी संख्या बढी हुनुको कारण एमबीएस तहको पढाई निजी क्षेत्रका सिमित कलेजमा मात्र हुन्छन् ।
२०६६ सालमा एमए अर्थशास्त्रको प्रथम वर्षमा ९२ जना विद्यार्थी भर्ना भएका थिए भने २०७१ सालमा आएर २५ मा झरेको थियो । त्यसैगरी एमएड प्रथम वर्षमा २०६७ सालमा ६४ जना विद्यार्थीहरू भर्ना भएका थिए भने २०७१ सालमा आएर ३६ मा खुम्चिएको थियो । एकवर्षे बीएडकै कुरा गर्ने हो भने २०६८ सालमा ९१ जना नयाँ विद्यार्थीहरू भर्ना भएका थिए भने २०७१ सालमा आएर ६ जना विद्यार्थीहरू मात्र भर्ना भएका थिए ।
एमए नेपालीकै कुरा गर्ने हो भने २०६७ सालमा प्रथम वर्षमा १६ जना विद्यार्थीहरू भर्ना भएका थिए भने २०७१ सालमा आएर २ जनामा खुम्चिएको छ । त्यसैगरी एमए समाजशास्त्रमा प्रथम वर्षमा २०६७ सालमा १ सय ३ जना विद्यार्थीहरू नयाँ भर्ना भएका थिए भने २०७१ सालमा आएर विद्यार्थी संख्या २४ मा सिमित भएको थियो ।
एमए राजनीतिशास्त्र प्रथम वर्षमा २०६६ सालमा ९६ जना विद्यार्थीहरू थिए भने २०७१ सालमा आएर ४८ मा खुम्चिएको थियो  । यी सबै कुराले के देखाउँछ भने राराब क्याम्पसमा विद्यार्थी भर्ना हुने संख्या प्रतिवर्ष घट्दै गएको छ । यही क्रम निरन्तर रहे भने केही वर्षमै राराब क्याम्पसको भवन त रहने छन् तर त्यहाँ पढ्ने एउटा विद्यार्थी पनि पाउन गाह्रो छ ।
निजीमुखी प्राध्यापक
विद्यार्थी पढाउने उपप्राध्यापकदेखि प्राध्यापकसम्मको संख्यामा पनि कमी छैन । एकजना कर्मचारीका अनुसार उक्त क्याम्पसमा करीब १ सय ७५ जना जति उपप्राध्यापक कार्यरत छन् । जसमध्ये विज्ञान संकायअन्तर्गत करीब ७५ जना, व्यवस्थापन अन्तर्गत करीब २५ जना र मानविकीतर्फ करीब ४० जना स्थायी दरबन्दी भएका उपप्राध्यापक कार्यरत छन् । त्यसैगरी आंशिक र करारतर्फ पनि थुप्रै उपप्राध्यापकहरू कार्यरत छन् । तिनीहरूको काम भनेको क्याम्पसमा जाने, हाजिरी बनाउने र तलब पकाउनेमा मात्र सिमित छ ।
विद्यार्थीहरूले त्यहाँ जतिसुकै गुनासो गरे पनि पढाइ हुँदैन । किनभने ती कलेजमा काम गर्ने उपप्राध्यापकहरू जागिर त राराब क्याम्पसको गरे पनि काम भने निजी कलेजका लागि गरिरहेका हुन्छन् । मुख्य कुरा के हो भने राराब क्याम्पसका उपप्राध्यापकहरूले नै बाहिर निजी कलेज सञ्चालन गरेका छन् भने राराब क्याम्पसमा पढाउने कुरै आउँदैन ।
विनोद साह व्यवस्थापन विषयका सहप्राध्यापक र मुक्तिनाथ साह रशायनशास्त्र विषयका उपप्राध्यापक हुन् । यी दुवैजना निजी कलेज नेशनल एकेडमी र सिटी कलेजका सञ्चालक पनि हुन् । किशोरी नायक मानविकी संकायका लागि राराब क्याम्पसको सहायक क्याम्पस प्रमुख नै हुन् । अंग्रेजी विषयका उपप्राध्यापक नायक निजी क्षेत्रमा गौरी क्याम्पस सञ्चालन गरेका छन् । नायक त मानविकी संकायका सहायक क्याम्पस प्रमुख नै हुन् ।
सदन भगत राराब क्याम्पसका व्यवस्थापन विषयका उपप्राध्यापक हुन् । उनी पनि निजी क्षेत्रमा न्यू इङ्गलिस प्लस टू क्याम्पसका सञ्चालक हुन् । विनोद साह तथ्याङ्क शास्त्र विषयका राराब क्याम्पसका उपप्राध्यापक हुन् । उनी पनि बाहिर मिट क्याम्पसका सञ्चालक छन् । सञ्जिव सिंह बोटनी विषयका उपप्राध्यापक हुन् । उनले पनि न्यू मिलेनियम कमर्स क्याम्पस सञ्चालन गरेका छन् ।
यी त केही उदाहरण मात्र हुन् । राराब क्याम्पसमा पढाउने उपप्राध्यापक, सहप्राध्यापकदेखि प्राध्यापकसम्म कि त बाहिर निजी कलेजका सञ्चालक छन् कि त निजी कलेजमा पढाउँछन् । प्राध्यापक संघका अध्यक्ष जुगेश्वर साहका अनुसार त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट इजाजत लिएर नै निजी विद्यालयमा काम गर्ने तथा सञ्चालन गर्ने गरेका छन् । तर राराब क्याम्पसमा जुन सिफ्टमा ड्यूटी हुने हो त्यो सिफ्टबाहेक मात्रै बाहिर निजीमा काम गर्नुपर्नेमा त्यस्तो नभएको उनले बताए । त्यस कामका लागि क्याम्पस प्रशासनले अनुगमन समिति पनि बनाएको छ, तर न त कहिल्यै अनुगमन हुन्छ न त कारबाही नै ।
१० हजारसम्म तिरे बाहिरैबाट उत्तर पुस्तिका भरेर बुझाउन सकिने
राराब क्याम्पसमा २०६३ को मधेस आन्दोलनपश्चात परीक्षामो चिट चोर्नु त आम विषय भइसकेको छ । परीक्षार्थीहरू किताब, गेस, गाइड आदि टेबुलमै राखेर नक्कल गर्नुलाई आफ्नो अधिकार ठान्छन् । यहाँसम्म कि ५ हजारदेखि १० हजार रूपैयाँसम्ममा बाहिर उत्तर पुस्तिका लेखाउने र गार्ड तथा शिक्षकहरूलाई मिलाएर सोही उत्तरपुस्तिका परीक्षा हलमा प्रवेश गराउने धन्दा नै चलेको छ ।
उक्त धन्दा चलाउनमा विद्याथी नेताहरूदेखि क्याम्पसका कर्मचारीहरूसम्मको मिलोमतो हुन्छ । विद्यार्थीभन्दा पनि अन्य ठाउँमा जागिर गर्ने नेपाल सरकारका कर्मचारीहरूले अमर्यादित परीक्षाको बढी लाभ उठाएका छन् । बढुवाका लागि सर्टिफिकेट आवश्यक पर्ने र सर्टिफिकेटका लागि राराबमा परीक्षा दिने प्रवृत्तिको फाइदा स्थानीयस्तरका नेताहरूदेखि सुरक्षाकर्मी, निजामती कर्मचारीहरू समेतले उठाएका छन् । त्यसकारण पनि संस्थागत बनेको अमर्यादित परीक्षा अब विद्यार्थीहरूको नैसर्गिक अधिकार जस्तै बनेको छ । प्रत्येक वर्ष करीब १ सयदेखि १ सय ५० जनासम्म विद्यार्थीहरूलाई निष्काशनसमेत गरिन्छ ।
नेपाल प्राध्यापक संघ राराब क्याम्पस इकाई कमिटीका अध्यक्ष जुगेश्वर साहका सहायक क्याम्पस प्रमुख छँदा उनले अमर्यादित गतिविधि रोक्न पहल गरेका थिए । २०६८ सालमा उनले राराब क्याम्पसमा परीक्षा दिइरहेका २ हजार ४ सय ४० जना परीक्षार्थीमध्ये अमर्यादित गतिविधिमा संलग्न १ हजार १ सय ५५ जनालाई निष्कासन गरे । १ वर्षका लागि प्रतिबन्धसमेत लगाए । ‘त्यसपछि त मलाई ज्यान मार्ने, काटिदिनेसम्मका धम्कीसहितका फोन आए । बिचलित नभई प्रयास गरिरहेँ, तर सफल हुन सकिन,’ उनले भने ।
क्याम्पस प्रशासन एक्लैले परीक्षा मर्यादिन बनाउन सक्ने अवस्था नरहेको उनी बताउँछन् । ‘अहिले विगतमा जस्तो बाहिरबाट उत्तरपुस्तिका नै लेखेर ल्याउने काममा त कमी आएको छ, तर पनि मोबाइलमापÞर्mत चिट चोराउने काम भइरहेको छ, क्याम्पस प्रशासनले एक्लै नियन्त्रण गर्न सक्दैन, त्यसका लागि जनकपुरकै समाज तयार हुनुपर्छ ।’
पढाइ नै नहुने यस क्याम्पसका विद्यार्थी राम्रो अंक ल्याएर उत्तीर्ण हुने गरेका छन् । २०६५ सालमा बीबीएस प्रथम वर्षमा ८ सय ५७ जना परीक्षर्थी सहभागी भएकोमा ४ सय ९५ जना उत्तीर्ण भए । २०६७ सालमा एमए प्रथम वर्षमा २१ जना परीक्षार्थीमध्ये १५ जना उत्तीर्ण भए । परीक्षामा कुनै एक दिन कडाइ हुँदा केही विद्यार्थी फेल हुने गरेका हुन् । परीक्षा हलमा गएर हेर्‍यो भने कुनै पनि परीक्षार्थीले कतैबाट नसारी १५ मिनेसम्म पनि कलम चलाउन सकेको देखिन्न ।
दाताको सहयाेग खेर
राराब क्याम्पसको स्थापनामा रामसागर र रामस्वरूप साहको ठूलो योगदान छ । क्याम्पस प्रमुखको कार्यकक्षमा ती दुवै जनाको तस्वीर पनि झुन्डयाइएको छ । विक्रम सम्वत् २००४ सालमा जनकपुरमा सरस्वती माध्यमिक विद्यालय स्थापना गरेपछि सकलीदेवी साहले छोराहरू रामस्वरूप र रामसागरलाई छात्रा पाठशाला समेत खोल्न सुझाएकी थिइन् । मावि स्थापनासँगै जनकपुरमा पहिलो कलेज खोल्ने तयारीमा रहेका साह दाजुभाइले त्यसको चार वर्षमा कलेज र ६ वर्षमा कन्या मावि निर्माण गरेर आमाको चाहना पूरा गरे, आवश्यक नगद र जग्गा दानसहित ।
त्यसको एकदशकभित्र यो परिवारले छात्रावास र सरस्वती मन्दिर निर्माण गरेर क्याम्पस सञ्चालनका लागि थप ७५ बिघा जग्गा समर्पण गर्‍यो । रामस्वरूप र रामसागर दाजुभाइले २००१ सालमै धर्म संस्था ट्रष्ट खडा गरी रु. १० हजार १ नगद र ३०० बिघा जमिन राखेर दानपुण्यको गतिविधि शुरू गरेका थिए । त्यो ट्रष्टबाट जनकपुरमा धर्मशाला, अञ्चल अस्पतालको प्रसूति विभाग, बाल विभागलगायत अनेकौं काम भए । सफल उद्योग÷व्यवसाय गरेर समाजसेवामा पनि कीर्ति राख्नेमा पर्छ, जनकपुरको रामस्वरूप र रामसागर साह परिवार, जसले राणाकालमै दानदातव्यको संस्कृतिलाई संस्थागत रूप दियो । (2074 Chaitra 07)

त्रिविको परीक्षामा मनलाग्दी : चिट थुत्नेलाई कुटपिट, शिक्षक कुट्नेलाई जागिर !

जनकपुरधाम, ८ चैत-२०६३ सालमा मधेस आन्दोलन हुँदा शैक्षिक संस्थाहरू पनि प्रभावित भए । २०६३ सालको जन आन्दोलनका क्रममा त्यसै पनि विद्यालय तथा कलेजहरू ठप्प भएर पठनपाठन हुन सकेको थिएन । त्यसलगत्तै मधेस आन्दोलनमा समेत पठनपाठन पूर्णरूपमा ठप्प भयो । परिणामस्वरूप विद्यार्थीहरूले राम्ररी पढ्न पाएनन् ।
कलेजहरूमा निर्धारित शैक्षिक शत्रभित्र पाठ्यक्रम ‘कोर्स’ पूरा हुन सकेन । त्यसकारण परीक्षामा पनि केन्द्राध्यक्ष तथा निरीक्षकहरूले परीक्षालाई खुकुलो बनाइदिए । त्रिभुवन विश्वविद्यालयको आंगिक क्याम्पसको रूपमा देशैभरि ख्याति प्राप्त रामस्वरूप रामसागर बहुमुखी (राराब) क्याम्पस जनकपुरमा परीक्षालाई जानेरै खुकुलो पारियो ।
जयकृष्ण गोइत त्यति बेला उक्त क्याम्पसका प्रमुख थिए । आन्दोलनमा विद्यार्थी, प्राध्यापक, कर्मचारी सबैको ऐक्यबद्धता तथा योगदानसमेत रहेका कारण तत्कालीन स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन (स्ववियु)का नेताहरूको अनुरोधमा क्याम्पस प्रशासनले एक वर्षका लागि परीक्षालाई खुकुलो पारेका थिए । तर कसलाई थाहा थियो कि त्यही कुराले निरन्तरता पाउलान्, परीक्षामा चिट चोरीको हद नै नाघ्लान् भनेर त्यतिबेलाका क्यापम्स प्रमुख गोइतले पनि सोचेका थिएनन् ।  तीन वर्षपछि गोइतले परीक्षा नियन्त्रण गर्न प्रयास पनि नगरेका होइनन्, तर उनी पनि असफल भए । झन् परिणाम नै भयानक हुन गयो ।
सहायक क्याम्पस प्रमुख विद्यार्थीबाटै कुटिए
२०६६ सालको मंसिर महिनामा राराब क्याम्पसमा परीक्षाका लागि क्याम्पस प्रमुख गोइत केन्द्राध्यक्ष थिए । परीक्षामा ‘अब्जर्भर’को रूपमा गोइतले मानविकी संकायका प्रमुख धीरेन्द्रनाथ कर्णलाई खटाए । अघिल्ला वर्षहरूमा जस्तै परीक्षार्थीहरू परीक्षामा चिट चोर्ने, किताब तथा गेस पपेरबाट खुलेयाम सार्ने काम गरिरहेका थिए ।
सोही क्रममा परीक्षा अवलोकन गर्न पुगेका सहायक क्याम्पस प्रमुख कर्णले चिट चोरिरहेका विद्यार्थीहरूको चिट खोस्ने, उत्तरपुस्तिका खोसेर परीक्षा हलबाट बाहिर निकाल्ने काम गर्न थाले । सोही क्रममा उक्त कलेजकै एकजना कर्मचारी पियन तपेश्वर यादवका छोरा सञ्जीव यादवको पनि चिट र उत्तरपुस्तिका कर्णले खोसे । यादव रातो पिरो हुँदै कर्णलाई केही नभनी तर्किँदै परीक्षा हलबाट बाहिरिए ।
त्यसको भोलिपल्ट पुनः परीक्षाको अनुगमन गर्नका लागि कर्ण क्याम्पस पुगेर साइकल स्ट्याण्डमा साइकल लगाएर निस्किदै गर्दा अचानक करीब ५ जना विद्यार्थीको समूहले उनीमाथि सांघातिक आक्रमण गर्‍यो । सो समूहको नेतृत्व तिनै सञ्जीवले गरेका थिए । उनीहरूले क्रिकेटको स्टम्पले हान्दै आक्रमण गरेका थिए । लगत्तै क्याम्पस प्रमुख गोइत पनि आए । हत्तपत्त उनलाई जनकपुर अञ्चल अस्पताल पुर्‍याइयो ।
उनको दाहिने हात भाँचिनुका साथै पूरै शरीरमा चोट लागेको थियो । ‘मलाई कुटपिट गर्ने विद्यार्थीलाई तीन वर्षका लागि परीक्षाबाट ‘एक्स्पेल्ड’ गर्नुका साथै प्रहरीमा उजुरी दिएर कानूनी कारबाही गर्न क्याम्पस प्रमुख गोइतलाई अनुरोध गरेको थिएँ,’ कर्णले लोकान्तरसंग भने, ‘क्याम्पस प्रमुखले त्यो पिउन तपेश्वर र मलाई कुट्ने उनका छोरा सञ्जीवलाई मेरो घरमा ल्याएर माफ गरिदिन भन्नुभयो र घटनालाई झिसमिस पारिदिनुभयो ।’ धेरै नै अड्डी कसेपछि सञ्जीवलाई एक वर्षका लागि निष्कासन गरियो ।
क्याम्पस प्रशासनले कर्णको उपचारमा लागेको ५ हजार रुपैयाँ तिरेर उम्किने काम गरेपछि चिट चोर्ने विद्यार्थीको मनोबल थप बढ्दै गयो भने अर्कोतर्फ परीक्षामा कडाई गर्ने हिम्मत कसैले पनि गरेनन् ।
कर्ण सम्झिन्छन्, ‘झन् त्यसपछि त के भयो भने मलाई कुट्ने त्यही सञ्जीवलाई अर्का क्याम्पस प्रमुख विष्णुदेव यादवले आंशिक कर्मचारीको रूपमा भर्ना नै गरेर उनलाई पुरष्कृत गर्ने र मलाई होच्याउने काम भयो । त्यसपछि कहिल्यै म परीक्षा सुधार गर्नुपर्छ, मर्यादित बनाउनुपर्छ भन्नेतर्फ लागिनँ ।’
त्यसपछि विद्यार्थी नेता, क्याम्पस प्रशासन, कर्मचारी र प्राध्यापकहरू समेतले अमर्यादित परीक्षालाई बढावा मात्रै दिएनन्, कमाइ खाने धन्दा नै बनाए । त्यो धन्दाको बारेमा यसअघि भाग १ र भाग २ मा वृतान्त लेखिसकिएको छ । परिक्षा अमर्यादित हुँदै गयो । बेलाबेला परीक्षा टाइट गरिएको छ भनेर देखाउनका निम्ति रकम नदिने र चिट नक्कल गर्ने केही विद्यार्थी लाई प्रत्येक वर्ष एक्स्पेल्ड गरेर कारबाहीको नाटकसमेत हुँदै आएको छ ।
विष्णुदेव यादवको दुई कार्यकालमा अमर्यादित परीक्षाबाट उनीसंगै थुप्रैले जनकपुरमा ठूलो महल ठड्याए । यादव क्याम्पस प्रमुखबाट हटेपछि नेपाली कांग्रेसका नेता स्वर्गीय महेन्द्र नारायण निधिका जेठो छोरा तथा पूर्व उपप्रधानमन्त्री विमलेन्द्र निधिका दाजु नवेन्द्र निधि क्याम्पस प्रमुख भए । उनले परीक्षा सुधार गर्ने कोशिस त गरे तर, सफल हुन सकेनन् ।
उनकै कार्यकालमा परीक्षामा अब्जर्भरका रूपमा तत्कालीन सहायक क्याम्पस प्रमुख जुगेश्वर साहलाई खटाइएको थियो । उनले एक दिनमामात्रै कुल २ हजार ४ सय ६० जना विद्यार्थीहरूले परीक्षा दिइरहेका बेला अमर्यादित क्रियाकलापमा संलग्न १ हजार १ सय ५५ जना परीक्षार्थीलाई एकसाथ एक वर्षका लागि निष्कासित गरियो । नेपालको इतिहासमै एकैसाथ एउटा परीक्षा केन्द्रबाट यति धेरै परीक्षार्थीलाई निष्कासित गरिएको यो पहिलो घटना थियो । त्यसपछि आफूलाई ज्यानै मार्नेसम्मका धम्की फोनबाट आएको साहले लोकान्तरलाई बताए ।
महिला अब्जर्भरमाथि हातपात र दुर्व्यवहारको प्रयास
निधि क्याम्पस प्रमुख रहेकै बेला एक महिला अब्जर्भरमाथि विद्यार्थीहरूद्वारा हातपात तथा दुर्व्यवहारको प्रयास गरियो । २०७३ सालमा राराब क्याम्पसमा स्नातक तहको परीक्षा चलिरहँदा अमर्यादित क्रियाकालप गरिरहेका विद्यार्थीहरूलाई कारबाही गर्दा विद्यार्थीहरूको हुलले उनी माथि हातपातको प्रयास गरेको थियो ।
‘परीक्षामा बाहिरबाट उत्तरपुस्तिका लेखाएर ल्याएका तत्कालीन स्ववियु सभापति नरेश यादव, पदाधिकारीहरू श्रीराम यादव, सुमन्त यादव लगायत कतिपय विद्यार्थी नेताहरूलाई नै एक वर्षको लागि एक्स्पेल्ड गरेकी थिएँ,’ मैथिली विषयकी उपप्राध्यापकसमेत रहेकी विनिता ठाकुरले भनिन्, ‘त्यसपछि पछाडिबाट विद्यार्थीहरूले मेरो कपाल तान्न खोजे, मविरुद्ध नाराबाजी गर्न लगाइयो, अनेक किसिमका गालीगलौज गर्नुका साथै धम्कीसमेत दिइयो ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाका तत्कालीन प्रहरी नायब उपरीक्षक नकुल पोखरेल जो स्नातकोत्तर तहका विद्यार्थी समेत थिए, उनलाई फोन गरेर सुरक्षाकर्मी माग गरी स्कर्टिङमा घरसम्म पुगेको स्मरण गर्छिन ठाकुर ।
परीक्षा मर्यादित हुनुपर्छ भन्ने सोचका साथ आफू लागे पनि त्यसपछि आएका क्याम्पस प्रमुख विजयलाल दासले मलाई कहिल्यै अब्जर्भर तोकेनन्,’ ठाकुर भन्छिन्, ‘अहिले क्याम्पस प्रमुख दास र चोरी  गराउने गिरोहहरूले परीक्षा अमर्यादित बनाएर मोटो रकम कमाइरहेका छन् । सबैको धन्दा सेटिङमै चलेको छ ।’ परीक्षा मर्यादित बनाउनुपर्छ भन्ने सोचमा धेरै प्राध्यापकहरू पनि छन् तर, धन्दाका कारण त्यसो हुन सकेको छैन ।
हिन्दी सिनेमामा खलनायकहरू परीक्षा हलमा पस्दा डेस्कमै छुरा घोपेर परीक्षामा चिट चोर्नेजस्ता दृश्यहरू देखाइन्छन् । त्यस्तै कुनै बेला देशकै शानको रूपमा रहेको जनकपुरको राराब क्याम्पसमा त्यस्तै गुण्डागर्दी नभए पनि बिद्यार्थीहरू गुण्डागर्दीकै भरमा परीक्षामा चिट चोर्न पाउने अधिकार रहेको र त्यसो गर्न नदिए गुरुलाई नै सांघातिक हमलासमेत गर्ने प्रयास भएको परिपाटीलाई कसले सुधार्ने हो ? उत्तर पाउन सकिएको छैन ।


Thursday, 1 March 2018

मधेसमा ‘बुख्याचा’ कि ‘हेभिवेट’

wदिनेश यादव  
Dinesh Yadav,Writer 
मधेस केन्द्रित दलका अधिकांश ‘हेभिवेट’ नेताहरुले पछिल्लो निर्वाचन जित्न सफल भएका छन् । चुनावमा वाम भर्सेज प्रजातान्त्रिक गठबन्धन भनिएपनि मधेसी भर्सेज वाम–प्रजातान्त्रिक गठबन्धन नै थियो । निर्वाचन परिणामले त्यस्तै देखाएको छ । नेपाली कांग्रेसको दोहोरो चरित्रले उसको आधार केन्द्र गुमेको छ । त्यसका ‘हेभिवेट’ भनिएका नेताहरुले पराजयको सामना गर्नु परेको छ । उक्त पार्टीमा रहेका केही ‘दम्भी’ नेताहरु मधेसीका नाममा नेतृत्वमा पुग्ने तर मधेसका लागि एउटा सिंकोसम्म नभाँच्ने खालका हैसियतमा थिए । तिनीहरुमा अहम्वाद र जातिवाद परकाष्टामा पुगेको थियो । विरासतमा पाएको राजनीतिक अवसरलाई व्यक्तिगत स्वार्थसिद्धीमा लगाएका थिए । भन्नका लागि आफू राष्ट्रिय पार्टीका राष्ट्रिय नेता भन्थे तर सिंगो मधेस भन्दा पनि आफ्नो गाउँ–क्षेत्रमा मात्रै केन्द्रित र सीमित भएका थिए । त्यस्ता नेतालाई जनताले यसपटक धुलो चटाएर राम्रै सबक सिखाएको छ । आफूखुशी निर्वाचन क्षेत्र बनाउने र मधेसी दलका नेताहरुलाई कमजोर बनाउने गरी भूगोलको रेखा कोर्ने मतियारहरु यसपटक हारेकोमा जनतालाई आत्मसंतुष्टि पक्कै मिलेको हुनुपर्छ । नेपाली कांग्रेस त एउटा उदाहरण मात्रै हुन । आफूलाई प्रमुख दलको कित्तामा राख्नेहरुको हैसियत पनि विगतमा त्यस्तै देखियो । मधेसका आन्दोलनकारी शक्तिहरुसंग सम्झौता गर्ने तर माग संवोधनको अवस्था आउदा आनाकानी गर्ने नियत तिनीहरुको पनि छँदै थियो, छ । वामपन्थी वा प्रजातान्त्रिक कित्तामा आफूलाई राख्न रुचाउनेहरुले मधेसलाई संधै आफ्नो विर्ता ठाने, मत आफ्नै तर मतदातालाई गैर ठाने, मधेस आफनै तर मधेसीलाई आफ्नो कहिले ठानेनन्, त्यहाँको कर आफ्नै तर विकासलाई कहिले आफ्नो दायित्व ठानेनन् । त्यसैले यी दुई कित्तावालहरु संधै मधेसमा ‘बुख्याचाहरु’ को खोजीमा मात्रै लिन रहे । मधेसमा ‘बुख्याचा’ बन्ने चाहना राखेकाहरु पनि छयाप्छयाप्ती भेटिने गरेकै छन् । त्यस्ताको मुखमा पनि बुँझो लगाई दिने काम मधेसका जनताहरुले यसपटक गरे । मधेसी जनता कसैका दास र रैति हैनन भन्ने प्रमाणित पनि तिनीहरुले गरिदिएका छन् । त्यस्तै, दामाच्युपै (दारु, मासु, च्युरा र पैसा) मा भोट किन्न सकिने पुरानो मानसिकताले ग्रस्त भएकालाई पनि यसपाली मतदाताहरुले गजबले पाठ सिकाए । तर, केही ‘शो–पिस’ को नमुना बनेकाहरु हुलमुलमा विजय भएका छन्, तिनीहरुबाट जनताले पहिले भन्दा बढी भुमिका हेर्न चाहेका छन् । अब, हेर्न बाँकी छ, तिनीहरुको प्राथमिकतामा मतदाता छन या सीमित हुल,झुण्ड र समूहको प्रतिनिधित्व गर्ने नेताहरु छन् ?
राजधानी र तराई–मधेसका सहरमा बसोबास गर्ने सम्भ्रान्त, शिक्षित वर्गहरुको मुखारविन्दूबाट बढी सुनिने शब्द हो, ‘मधेसका अधिकांश मानिस मूर्ख र बेइमान हुन्छन ।’ एक्टिभिस्ट मधेसीलाई यी दुईटै आरोपले झनक रिस उठ्न सक्छ । तर सम्भ्रान्तहरुले दिएको तर्क धेरैलाई सही लाग्न थालेको छ । उनीहरु भन्छन्, ‘बेईमान दुई प्रकारका छन्, एउटाले बेइमानी अन्यन्तै नम्र स्वभावले गरिरहेका छन भने अर्कोले शान देखाएरै बेइमानी गरिरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा कुनै ईमानन्दार व्यक्तिले ती बेइमानमाथि आरोप लगाएको अवस्थामा, उल्टै उसैमाथि हजारौं आरोप लगाई दिने गर्छन ।’ त्यसैगरि, मुर्खका बारेमा उनीको तर्क छ, ‘मधेसमा मुर्ख पनि दुई किसिमका छन् । एउटाले आफूलाई नम्र भावमा मूर्ख थान्छन र अर्को महामूर्ख हुन्छन, तर आफूलाई ठूलो विद्वान ठान्छन, साँच्चै विद्वान भएकाहरुलाई मुर्ख प्रमाणित गर्ने प्रयासमा तिनीहरु रहेका हुन्छन । आफनै समस्या समाधान गर्न नसक्ने तर अरुलाई सलाह दिदै हिड्नेहरु चैते स्वभावका हुन्छन् । यिनै चैतेहरुका कारण देश÷दुनिया विग्रेको हो । माथि उल्लेखि दुई तर्कहरु तराई–मधेसमा क्रियाशिल संघ÷संस्थादेखि पार्टीहरु समेतमा पाइन्छ । तिनीहरुका कार्यकर्ताको मानसिकता पनि यस्तै हुन्छ । पार्टीहरुमा देखिएको पत्निभक्ति र पार्टी कार्यालय तोडफोड तथा गैरसरकारी संस्थाहरुमा अर्धाङ्गिनीभक्ति र जातिय धङधङ्गीलाई यसको प्रतिनिधिमूलक उदाहरणका रुपमा लिन सकिन्छ । यी र यस्तै कारणले मधेस र मधेसी समुदाय पछाडि परेको हो । समयमै मुर्ख र बेइमानहरुलाई चिन्न नसक्दा समस्या जटिल बन्दै बनेको हो । मधेसका युवाजतिलाई नेताहरुको झोला बोक्नैबाट फुर्सत छैन अनि साठी क्रस गरेकाहरुबाट क्रान्तिकारी निर्णयनै हुन नसक्ने अवस्थालाई अब चिर्नु पर्छ । मुर्ख बनाउने बेइमानहरुसंग मधेस र मधेसीलाई बचाउन सकिए त्यस क्षेत्रमा तत्कालै कायापलटको सम्भावनालाई नकारार्न सकिन्न । 
अर्को कुरा, पछिल्लो निर्वाचनमा मधेसी र गैर–मधेसी नेता तथा पार्टीका अध्यक्षको जीतमा यसपटक ठूलो अन्तर देखियो । केही बाहेक अधिकांश मधेसी नेताहरुको जीत झिनो मतान्तरले मात्रै भएको छ । त्यसैले आफ्नो क्षेत्रको विकासमा जोड नदिएको अवस्थामा अगामी निर्वाचनमा ती नेताहरुको आफ्नै संसदिय या प्रदेशसभा सिट गुम्ने निश्चितप्रायः छ । किनभने कुनै पनि मधेसी नेताका लागि सुरक्षित र आरक्षित क्षेत्र एउटा पनि छैन । ‘ह्रदेयश त्रिपाठी प्रवृति’ भएकाहरु विकास नगरेपछि, जनताको घरदैलोमा नपुगेपनि जित्न चाहीँ सक्लान, तर शान र मान चाहीँ पाउने छैन । अधिकांश मधेसी नेताहरु आ–आफ्नो क्षेत्र या जिल्ला परिवर्तन किन गर्नु पर्यो भन्ने कुरोको हेक्का राख्नै पर्ने देखिन्छ । पछिल्लो चुनावमा नेताहरु जनता भन्दा पनि जातिय भोटका आधारमा निर्वाचन जितेका छन् । यसमा केही अपवाद पनि होलान । तर, सत्यता यही हो कि जातियताकै आधारमा धेरैजसो नेताहरु निर्वाचन जितेका हुन । जातिकै भोट लिएर विजय बनेका नेताहरु अब जातिबाद, परिवारवाद, आफन्तवाद, नाताबाद लगायतबाट माथि उठेर अघि बढनुको विकल्प छैन । कांग्रेस र बामपन्थी दलहरुमा रहेका मधेसी नेताहरुले जस्तो जातियताको पगडी टाउकोमा राखेर हिड्ने हो भने ‘हेभिवेट’ नीधिको हालत धेरैले भोग्नै पर्नेछ । साम, दाम, दण्ड र भेद अप्नाउँदा पनि ‘बिचरा’ भन्दा माथि तिनी उठ्नै सकेनन् । हाल तिनी आफ्ना मतदातालाई रिझाउने कार्यलाई एक सुत्रिय अभियानका रुपमा अघि बढाएका छन् । त्यही अभियानको एउटा पाटोको रुपमा एक जना भिसीको नियुक्ति गरेको कुरा कसैबाट लुकेको छैन । त्यसैले अरु लडेको देखेर पनि शिक्षा प्राप्त गर्न सक्नु पर्छ । यसका लागि लड्नै या खस्नै पर्छ भन्ने छैन । भूमाफिया गिरोहका नाइके जीवनाथ चौधरीदेखि संजय टकला र सिरहाका जेलर कर्णसम्मलाई उपयोग गर्दा पनि धनुषाको जनताले नपत्याउनुको पीडा त्यहाँबाट  पराजित हेभिवेटहरुबाहेक अरु कसलाई पो थाहा होला । त्यसैले सम्बन्धित महानुभावहरुको चेत खुलोस भन्ने अपेक्षा जन–जनको छ । 
राष्ट्रिय जनता पार्टीमा अध्यक्ष मण्डलका वरिष्ठ नेतामध्येका एक रहेका महन्थ ठाकुर अब शारिरीक रुपमा थिल्थिलो बन्दै गएका छन् । भनिन्छ, पार्टीमा उनका निकट रहेका गलत मानसिकता भएका मानिसका कारण राजनीतिक प्रभाव समेत कमजोर बन्दै गएको छ । पार्टीमा सद्भावना पार्टी पृष्ठभूमिका राजेन्द्र महतो हावी हुँदै गएका छन् । पछिल्लो निर्वाचन परिणामले पनि त्यसको पुष्टि गरिदिएको छ । प्रतिनिधि सभा मात्रै हैन, प्रदेश सभामा समेत महतो निकट सांसद र विधायकको बढी जीत भएको छ । यसो हुुनुको प्रमुख कारण ठाकुर उमेर कै कारणले सबै कार्यकर्तासंग राम्ररी खुलेर बोल्दैनन भने महतो यो मामिलामा अलिक अगाडि रहेका छन् । पछिल्लो समय समानुपातिक प्रतिनिधिहरुको सूचिलाई लिएर पनि अध्यक्ष मण्डलका ठाकुर धेरै आलोचित बनेका छन, प्रदेश सभा प्रमुखका रुपमा गरेको सिफारिसका कारण उनको आलोचना सामाजिक संजालमा खुबै हुने गरेको छ । यसमा यो पनि हुन सक्छ कि पार्टीभित्रै उनलाई कमजोर बनाउने चाहना राख्ने नेताहरुले गलत प्रचारवाजी गर्न यी टुल्सहरु प्रयोग गरेका हुन । यदि यो हो भने पार्टी कार्यकर्ताहरु एउटै छतरी मुनि लामो समयसम्म नअटाउने स्थिति पनि आउन सक्छ । छ टाउके एकाकार बनेपछि तिनका अधिकांश कार्यकर्ताहरु अलमलमा छन् । त्यो अलमल हटाउन सक्ने र आफ्नो संरक्षकत्व प्रदान गर्न सक्ने नै अगामी दिनमा राजपाको प्रभावशाली नेता बन्ने छन् ।
अन्त्यमा, सही नारा र मुद्दा बोक्न नसक्ने दलहरु संधै पछाडि पर्छ । एमालेले ‘राष्ट्रियता’ को मुद्दा उठाएर अघि बढयो ठूलो पार्टी बन्यो, माओवादी केन्द्रले वामबन्थीसंग एकिकरणको मुद्दालाई अंगिकार गर्दै एमालेसंग विलयका नीति लियो, राम्रो प्रदर्शन गर्यो । कांग्रेस बिना मुदाकै निर्वाचनमा गयो, फितलो प्रदर्शन गर्दै आफ्नो आधारभूमि तराई–मधेसलाई गुमाउनु पर्यो । मधेसवादी दलहरु संघिय फोरम र राजपाले गठबन्धनका रणनीति अंगिकार गर्दै मधेसीको मुद्दालाई जीवितै राख्ने वाचाका साथ अघि बढ्ला पछिल्लो निर्वाचनमा अपेक्षाकृत बढी सफलता हात पार्यो । तर, मधेसी दलहरुको प्रदर्शन सप्तरीदेखि पर्साका आठ जिल्लामा मात्रै राम्रो देखिएकोे छ । यसले ती दलहरुको ‘एक मधेस’ या ‘दुई मधेस प्रदेश’को नारालाई कमजोर बनाई दिएको छ । त्यसैले अबका दिनमा मधेस केन्द्रित दलहरुले संगठन विस्तार र जनताका घरदैलोमा विकास पुर्याउने कार्य तथा मधेसका बाँकी मुद्दाहरुलाई सम्बोधन गराउने तर्फ सजक, सचेत र सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्नै पर्ने देखिन्छ । मधेसमा अब ‘बुख्याचा’ हैन ‘हेभिवेट’को खाँचो छ । ( २ माघ २०७४ मा युवा डटकमका लागि लेखिएको मेरो आलेख)         

Trending news.........

मैथिली दिवस कहिया ?

कोनो भी महत्वपूर्ण ‘दिवस’ वर्ष में एकैह बेर होएत छैक आ मनाओल सेहो जाएत छैक । विश्वभरि ऐहा मान्यता आ परम्परा छए । मुदा #मिथिला में एकैहटा ‘द...